Η πολυδιάστατη αξία του βαμβακιού στην Ελλάδα
✓ Το βαμβάκι είναι βιομηχανικό προϊόν με μεγάλο κύκλο εργασιών, είναι σημαντικό για την εθνική και την τοπική οικονομία με εισροές 1 δισεκατομμύριο € περίπου
✓ Απασχολεί >35.00 αγροτικές οικογένειες, στηρίζει 65 εκκοκκιστικές επιχειρήσεις και απασχολεί >30.00 εργαζόμενους στους τρεις τομείς (1ο 2ο και 3ο ).
✓ Έχει συμβάλλει στην συγκράτηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο από τα παλαιότερα χρόνια
✓ Αποτελεί το 80% του συνόλου ευρωπαϊκού βαμβακιού
✓ Είναι το μοναδικό προϊόν που έχει κατοχυρωμένο σύστημα ευρωπαϊκών ενισχύσεων (Πρωτόκολλο ένταξης της Ελλάδας στη ΕΕ)
✓ Για την Ελλάδα έχει μεγάλη ιστορική αξία από την εποχή της Τουρκοκρατίας, όπου οι Έλληνες ήταν πρωτοπόροι στην εμπορία του προϊόντος στη Σμύρνη και στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου
✓ Παλαιότερα, η κατασκευή νημάτων και η βαφή τους με ελάχιστα μέσα ως τέχνη, είχε συμβάλλει στη δημιουργία κοινωνικών σχέσεων και κοινωνικού οράματος, τα οποία είχαν εμπνεύσει πολλούς καλλιτέχνες, με πολιτιστική διάσταση
Ιστορική εξέλιξη της βαμβακοκαλλιέργειας
✓ Η πρώτη εμφάνιση της καλλιέργειας γίνεται το 2ο αιώνα μ.Χ. στην Ηλεία.
✓ Στην εποχή της Τουρκοκρατίας το βαμβάκι καλλιεργείται στη Θεσσαλία, στις Σέρρες και στην κοιλάδα του Κηφισού.
✓ Αρχές του 18ου αιώνα αναπτύσσεται η παραγωγή νημάτων και η βαφή στην Ελλάδα στα Αμπελάκια της Λάρισας. Ο συνεταιρισμός γίνεται παγκόσμια γνωστός για την πρωτοτυπία στη βαφή νημάτων με το κόκκινο χρώμα (ερυθρόδανο-ριζάρι). Ιδρύονται 28 εργαστήρια βαφής στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Οι πρώτες ύλες έρχονται από την ενδοχώρα (Θεσσαλία και Μακεδονία) και το εξωτερικό. Τα χρωματιστά νήματα εξάγονται σε ευρωπαϊκές χώρες με κύριο προορισμό τη Βιέννη, τη Γερμανία και την Ουγγαρία.
✓ Το 1846 γίνεται το πρώτο (υδροκίνητο) μηχανικό κλωστήριο στην Πάτρα (Φωτεινός Παν., Νηματουργός).
✓ Το 1857-1858 το Υπουργείο Εσωτερικών διοχετεύει στους δήμους βαμβακόσπορο από Ινδικό βαμβάκι.
✓ Το 1862-1863, το ελληνικό βαμβάκι εξυπηρετεί τις ανάγκες της τοπικής κλωστοϋφαντουργίας και νηματουργίας.
✓ Τέλη του 18ου αρχές του 19ου αιώνα, η παραγωγή χρωματιστού νήματος, από το Συνεταιρισμό Αμπελακίων, φτάνει τις 2.500 με 3.000 μπάλες περίπου που εξάγονται σε ευρωπαϊκές χώρες.
✓ Το 1902 γίνεται προσπάθεια καλλιέργειας του Αιγυπτιακού βαμβακιού στο Βόλο (Κ. Αργύρης) και στη Λαζαρίνα των Τρικάλων.
✓ Το 1911 η βαμβακοκαλλιέργεια αυξάνεται σε 90.500 στρέμματα και το 1930 φτάνει τα 201.980 στρέμματα περίπου, με μέση στρεμματική απόδοση τα 53 κιλά.
✓ Το 1931 με την ίδρυση του Οργανισμού Βάμβακος, αλλάζουν τα δεδομένα, με εκσυγχρονισμό και εκμηχάνιση της καλλιέργειας το 1960. Το εκκοκκισμένο καλύπτει μόλις το 20-25% των αναγκών της Ελληνικής βιομηχανίας.
✓ Το 1971 οι εξαγωγές νημάτων φτάνουν τους 45.000 τόνους, αξίας 38 δισεκατομμυρίων δραχμών περίπου.
✓ Το 1965-1980 η καλλιέργεια κυμαίνεται σε 1.300-1.400 χιλ. στρέμματα.
✓ Το 1981 η Ελλάδα εντάσσεται στην ΕΕ, στο πρωτόκολλο 4 κατοχυρώνεται η ενίσχυση της βαμβακοκαλλιέργειας με ειδικό και μοναδικό καθεστώς και έτσι η καλλιέργεια διπλασιάζεται και φτάνει στα 2 εκ. στρέμματα.
✓ Από το 1986 η καλλιέργεια αυξάνεται συνεχώς, το 1995 φτάνει τα 4,4 εκ. στρέμματα, (1,3 εκ. τόνοι σύσπορο και 440 χιλ. τόνοι εκκοκκισμένο περίπου)
✓ Στα επόμενα χρόνια ως το 2023, η βαμβακοκαλλιέργεια λόγω μείωσης των ευρωπαϊκών ενισχύσεων και του υψηλού κόστους παραγωγής, παρουσίασε πτωτική τάση και διατηρήθηκε στα επίπεδα 2,2- 2,5 εκατομμυρίων, η κατανομή της οποίας (2023) ήταν όπως παρακάτω:
✓ 1) Θεσσαλία: 800.000 στρέμματα, 2) Ανατολική Μακεδονία & Θράκη: 550.000 στρέμματα, 3) Στερεά Ελλάδα: 300.000 στρέμματα και 4) Πελοπόννησος: 7.500 στρέμματα περίπου
✓ Η μέση παραγωγή της Ελλάδας σε σύσπορο κυμαίνεται από 600.000 ως 700.000 τόνους περίπου
✓ Η καλλιεργούμενη έκταση για το έτος 2025 παρουσίασε μια μικρή μείωση, ήταν περίπου 1. 950.000 στρέμματα. Στα επόμενα χρόνια αν δεν ληφθούν μέτρα για το υψηλό κόστος παραγωγής και για βελτίωση της ποιότητας, για ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα με άλλες χώρες, ενδεχομένως να έχει άλλη μείωση.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΑΜΑ:
Τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν τη μεγάλη ιστορική, κοινωνική, πολιτιστική και οικονομική αξία της βαμβακοκαλλιέργειας για την Ελλάδα σε βάθος χρόνο. Για τους παραπάνω λόγους θα πρέπει να στηριχτεί για να συνεχίσει να παρέχει αυτές τις αξίες για τη χώρα
Η εξέλιξη της καλλιεργούμενης έκτασης της βαμβακοκαλλιέργειας φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα:
(ΜΕΡΟΣ Α΄)
Δρ. ΝΤΑΡΑΟΥΣΕ ΜΩΧΑΜΕΝΤ – Συνεργάτης της LEADER FARMER HELLAS και τέως Προϊστάμενος Εθνικού Κέντρου Ταξινόμησης Βάμβακος
