H πρόταση για την Εθνική Ερευνητική Υποδομή AgroFoodGR αποτελεί κίνηση στρατηγικού χαρακτήρα για την Ελληνική Αγροδιατροφή. Συνενώνει 70 εργαστήρια, 80 μεγάλα επιστημονικά όργανα, 85 επικυρωμένα πρωτόκολλα, καλύπτοντας το σύνολο της αγροδιατροφικής αλυσίδας. Με 123 εξειδικευμένους επιστήμονες (30 στο υψηλότερο 2% παγκοσμίως) από 15 ακαδημαϊκά ιδρύματα, με παρουσία σε δεκάδες ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς και επιστημονικά δίκτυα, όπως EFSA, EURACHEM, κ.α., πολυετή εμπειρία σε έρευνα-ανάπτυξη-καινοτομία. Ερευνητές που έχουν φέρει στη χώρα πολλές δεκάδες ανταγωνιστικά ερευνητικά έργα συνολικού προϋπολογισμού εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Οι επιστήμονες της AgroFoodGR υποστηρίζουν ερευνητικές και αναπτυξιακές δραστηριότητες δεκάδων δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, συμπεριλαμβανομένων υπηρεσιών και εργαστηρίων του ΥΠΑΑΤ και των Περιφερειών της χώρας. Παρέχουν τεχνολογίες αιχμής και εξειδικευμένες αναλύσεις που μεμονωμένα εργαστήρια ή επιχειρήσεις δεν μπορούν να αναπτύξουν. Υποστηρίζουν την ανάπτυξη προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, την πιστοποίηση ποιότητας και προέλευσης και την πρόσβαση σε απαιτητικές διεθνείς αγορές. Περισσότερα από 20 προϊόντα-υπηρεσίες που βρίσκονται σήμερα στην Ελληνική αγορά έχουν αναπτυχθεί με τη συμβολή επιστημόνων της υποδομής, από αυγά εμπλουτισμένα με ω-3 λιπαρά οξέα, γαλακτοκομικά προϊόντα, κρέατα, αλλαντικά που αξιοποιούν ελληνικά αρωματικά φυτά έως ειδικές εργαστηριακές αναλύσεις αυθεντικότητας ή διατροφικής πρόσληψης.
Η AgroFoodGR προέκυψε από τη συνένωση των τριών ερευνητικών υποδομών Αγροδιατροφής της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου (FoodOmicsGR, PlantUp και FoodInnovation) ακολουθώντας την κατεύθυνση της ΓΓΕΚ και των Ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων για ομαδοποίηση, δημιουργία κρίσιμης μάζας και αποφυγή κατακερματισμού.
Ομως η AgroFoodGR δεν προτείνεται για χρηματοδότηση στον νέο κύκλο των Εθνικών Ερευνητικών Υποδομών. Η επιλογή αυτή δεν τεκμηριώνεται στην αξιολόγηση, η οποία παρουσιάζει κενά και αντιφάσεις. Οι Ερευνητικές Υποδομές δεν είναι ερευνητικά έργα. Αποτελούν εργαλεία μακροχρόνιας αναπτυξιακής πολιτικής. Χωρίς να αμφισβητείται η επιστημονική αξία άλλων προτάσεων, είναι δύσκολο να εντοπιστεί υποδομή με μεγαλύτερο δυνητικό αποτύπωμα στην παραγωγή, στις επιχειρήσεις, στις εξαγωγές και στο εργατικό δυναμικό της χώρας.
Η Αγροδιατροφή δεν αποτελεί έναν ακόμη επιστημονικό τομέα. Είναι θεμελιώδης πυλώνας της ελληνικής οικονομίας και της διεθνούς ταυτότητας της χώρας. Η βιομηχανία τροφίμων και ποτών αποτελεί διαχρονικά τον μεγαλύτερο κλάδο της ελληνικής μεταποίησης, με κύκλο εργασιών 26,2 δισ. ευρώ, περισσότερους από 162.000 άμεσα εργαζόμενους και εξαγωγές 7,4 δισ. ευρώ δηλαδή το 15% των εξαγωγών μας. Η συνολική αγροδιατροφική αλυσίδα αφορά πολύ μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων, παραγωγών και εργαζομένων σε ολόκληρη τη χώρα, σε άμεση σύνδεση με τουρισμό, υγεία, μεταφορές, εξαγωγές,
Παρά την υψηλή ποιότητα των ελληνικών προϊόντων, σημαντικό μέρος της δυνητικής τους αξίας παραμένει αναξιοποίητο. Σημαντικό πρόβλημα είναι η περιορισμένη οργανωμένη δυνατότητα να τεκμηριώνουμε και να πιστοποιούμε την ποιότητα και να τη μετατρέψουμε σε υψηλότερη αξία. Αυθεντικότητα, γεωγραφική προέλευση, ασφάλεια, διατροφικά χαρακτηριστικά, βιοδείκτες ποιότητας, διατροφής και ευεξίας και βιώσιμη παραγωγή αποτελούν πλέον βασικά εργαλεία διεθνούς ανταγωνιστικότητας. Οι χώρες που επιτυγχάνουν υψηλότερη αξία αγροτικής παραγωγής έχουν επενδύσει συστηματικά στη σύνδεση της επιστήμης με την παραγωγή, την πιστοποίηση, την αγορά και την υγεία.
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον σημαντικό εργαστηριακό εξοπλισμό, ο οποίος όμως παραμένει κατακερματισμένος σε πολλές μικρές μονάδες. Αντίθετα, χώρες όπως η Ολλανδία έχουν δημιουργήσει ισχυρούς εθνικούς κόμβους, (RIVM, WFSR, TNO), που συγκεντρώνουν κρίσιμη μάζα εξοπλισμού και επιστημόνων, συνεργάζονται με τη βιομηχανία, υποστηρίζουν την εθνική πολιτική τροφίμων και συμμετέχουν στη διαμόρφωση ευρωπαϊκών προτύπων. Αυτό ακριβώς το κενό στη χώρα μας φιλοδοξεί να καλύψει η AgroFoodGR: να μετατρέψει τον διάσπαρτο εξοπλισμό και την υψηλού επιπέδου τεχνογνωσία σε ενιαία εθνική ικανότητα.
Η μη χρηματοδότηση της AgroFoodGR δύσκολα συμβιβάζεται με τους στόχους της Εθνικής και Ευρωπαϊκής πολιτικής για τις Ερευνητικές Υποδομές. Η πρόσκληση της ΓΓΕΚ θέτει ως προτεραιότητες τη συνεργασία, ομαδοποίηση, μακροχρόνια βιωσιμότητα, πρόσβαση της βιομηχανίας στις υποδομές, ανάπτυξη υπηρεσιών προς ερευνητές και επιχειρήσεις. Η Ευρωπαϊκή στρατηγική (ESFRI) αντιμετωπίζει τις Ερευνητικές Υποδομές ως εργαλεία ανταγωνιστικότητας, καινοτομίας, ανάπτυξης και τεκμηριωμένης χάραξης πολιτικής, με προοπτική αυξανόμενης οικονομικής βιωσιμότητας κατά την ωρίμανσή τους.
Το ζήτημα, συνεπώς, υπερβαίνει την τύχη μιας ακόμη πρότασης για χρηματοδότηση. Αφορά το ποιες παραγωγικές και επιστημονικές κατευθύνσεις επιλέγει να στηρίξει η χώρα και με ποια αναπτυξιακή στρατηγική. Δυστυχώς καμία πρόταση στον τομέα της Αγροδιατροφής δεν χρηματοδοτείται. Ειδικότερα για την υποδομή AgroFoodGR, η μη αξιοποίηση μιας ώριμης υποδομής που συγκεντρώνει μεγάλο μέρος της εθνικής επιστημονικής δυναμικότητας, αφήνει τη χώρα χωρίς ισχυρό εθνικό εργαλείο έρευνας-καινοτομίας στην Αγροδιατροφή. Διακόπτει την αξιοποίηση πολυετούς προσπάθειας και μεγάλων προηγούμενων επενδύσεων και δυναμικής. Αποτελεί χαμένη ευκαιρία να αποκτήσουν επιστήμονες, παραγωγοί και επιχειρήσεις πρόσβαση σε υποδομές, συνεργασίες και δυνατότητες για να καινοτομήσουν, να δημιουργήσουν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία και να αναπτυχθούν στην Ελλάδα.
