Ανοιχτή επιστολή για τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα της οικονομίας

Ανοιχτή επιστολή προς τον

Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Μαργαρίτη Σχοινά

για τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα της οικονομίας

και την αντιμετώπιση των σύγχρονων απειλών και προκλήσεων.

Κοινοποιείται:          

1. Στον Πρωθυπουργό και Πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας κ. Κυριάκο Μητσοτάκη.
2. Στον Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης και Πρόεδρο του ΠΑ.ΣΟ.Κ. – Κινήματος Αλλαγής κ. Νικόλαο Ανδρουλάκη.
3. Στον Πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. κ. Σωκράτη Φάμελλο.
4. Στο Γεν. Γραμματέα του Κ.Κ.Ε. κ. Δημήτριο Κουτσούμπα.
5. Στην Πρόεδρο της Κ.Ο. της Νέας Αριστεράς κ. Πέτη Πέρκα.
6. Στον Πρόεδρο της Ελληνικής Λύσης κ. Κυριάκο Βελόπουλο.
7. Στον Πρόεδρο της Νίκης κ. Δημήτριο Νατσιό.
8. Στην Πρόεδρο της Πλεύσης Ελευθερίας κ. Ζωή Κωνσταντοπούλου.
9. Στον Υφυπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Ιωάννη Ανδριανό.
10. Στον Υφυπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Αθανάσιο Καββαδά.
11. Στον Υφυπουργό Εσωτερικών/τομέας Μακεδονίας Θράκης κ. Κωνσταντίνο

      Γκιουλέκα.

12. Στους κ.κ. Βουλευτές της Βουλής των Ελλήνων.
13. Στη Διακομματική Κοινοβουλευτική Επιτροπή με αντικείμενο: «Τη μελέτη των προβλημάτων και την επεξεργασία προτάσεων για την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα, στη βάση των σύγχρονων προκλήσεων και των διεθνών εξελίξεων».
14. Στους κ.κ. Έλληνες Ευρωβουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

15. Στην Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, κ. Αθηνά Αθανασιάδη – Αηδονά.
16. Στον Γενικό Γραμματέα Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Σπύρο Πρωτοψάλτη.
17. Στη Γενική Γραμματέα Ενωσιακών Πόρων και Υποδομών κ. Αργυρώ Ζέρβα.
18. Στον Γενικό Γραμματέα Αγροτικής Πολιτικής & Διεθνών Σχέσεων κ. Αντώνιο Φιλιππή.
19. Στον Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας-Θράκης, κ. Δημήτριο Γαλαμάτη.
20. Στον Αντιπεριφερειάρχη Μ.Ε. Θεσσαλονίκης κ. Κωνσταντίνο Γιουτίκα.
21. Στον Αντιπεριφερειάρχη Π.Ε. Ημαθίας κ. Κωνσταντίνο Καλαϊτζίδη.
22. Στον Αντιπεριφερειάρχη Π.Ε. Κιλκίς κ. Ανδρέα Βεργίδη.
23. Στον Αντιπεριφερειάρχη Π.Ε. Πέλλας κ. Ιορδάνη Τζαμτζή.
24. Στην Αντιπεριφερειάρχη Π.Ε. Πιερίας κ. Σοφία Μαυρίδου.
25. Στον Αντιπεριφερειάρχη Π.Ε. Σερρών κ. Παναγιώτη Σπυρόπουλο.
26. Στην Αντιπεριφερειάρχη Π.Ε. Χαλκιδικής κ. Αικατερίνη Ζωγράφου.
27. Στον Αντιπεριφερειάρχη Αγροτικής Οικονομίας Π.Κ.Μ. κ. Γεώργιο Κεφαλά.
28. Στο Δ.Σ. ΓΕΩΤ.Ε.Ε.
29. Στα Παραρτήματα ΓΕΩΤ.Ε.Ε.
30. Στους Γεωτεχνικούς Φορείς
31. Στους Αγροτικούς Φορείς
32. Στα ΜΜΕ

Θεσσαλονίκη, 6 Μαΐου 2026

Αξιότιμε κ. Υπουργέ,

η θητεία σας στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ξεκίνησε στην πιο κρίσιμη περίοδο για τον πρωτογενή τομέα της Ελληνικής οικονομίας και για τη διατροφική επικυριαρχία, αυτάρκεια και ασφάλεια της χώρας μας. Η μακρά περίοδος που διανύω σε θέσεις γεωτεχνικής ευθύνης (Πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του Περιφερειακού Παραρτήματος Κεντρικής Μακεδονίας του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας – ΓΕΩΤ.Ε.Ε. από τις 7 Ιουνίου 2011 και Αν. Προϊστάμενος της Δ/νσης Αγροτικής Οικονομίας και Αλιείας Μ.Ε. Θεσσαλονίκης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας από τις 12 Ιανουαρίου 2017) υποδεικνύει το αυτονόητο χρέος μου να σας ενημερώσω για τα επείγοντα προβλήματα, τις απειλές και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο πρωτογενής τομέας της οικονομίας, αλλά και για τις λύσεις που υπάρχουν και για τις δράσεις που προκρίνει η γεωτεχνική επιστημονική κοινότητα. Η παρούσα μορφή της επικοινωνίας μας οφείλεται στο γεγονός ότι δεν κλήθηκα να καταθέσω τις απόψεις μου, ούτε στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για τον Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. (παρότι προτάθηκα ως μάρτυρας δύο φορές από τα κόμματα της Αντιπολίτευσης), αλλά ούτε και στη Διακομματική Κοινοβουλευτική Επιτροπή με αντικείμενο: «Τη μελέτη των προβλημάτων και την επεξεργασία προτάσεων για την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα, στη βάση των σύγχρονων προκλήσεων και των διεθνών εξελίξεων». Ο δημόσιος ανοιχτός χαρακτήρας αυτής της επιστολής διασφαλίζει την κοινή γνώση και τη συναντίληψη των κοινών προβλημάτων, απειλών και προκλήσεων στον πολιτικό, γεωτεχνικό και αγροδιατροφικό χώρο της πατρίδας μας.

          Η σημερινή εξίσωση της πρωτογενούς παραγωγής στην Ελλάδα είναι τουλάχιστον δυσεπίλυτη επειδή οι αγρότες, οι κτηνοτρόφοι, οι μελισσοκόμοι και οι αλιείς βιώνουν τον πρωτοφανή συνδυασμό: (α) της σημαντικής μείωσης των αποδόσεων ή και των περιπτώσεων ολοκληρωτικής καταστροφής των μέσων παραγωγής από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, (β) του υψηλότατου και σε πολλές περιπτώσεις απαγορευτικού κόστους παραγωγής με αρνητική πρόγνωση λόγω της συνεχιζόμενης παγκόσμιας γεωπολιτικής αναταραχής, (γ) της σημαντικής πτώσης των τιμών παραγωγού στα παραγόμενα προϊόντα, με επίσης αρνητική πρόγνωση, λόγω των πρόσφατων εμπορικών συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Μερκοσούρ, την Ινδία, την Αυστραλία, αλλά και τις συμφωνίες ΕΒΑ με ασιατικές ή αφρικανικές χώρες, (δ) της σημαντικής έλλειψης εργατικών χεριών, αλλά και νέων παραγωγών λόγω του δημογραφικού προβλήματος, (ε) της αδυναμίας εμπέδωσης συνεργατικού πνεύματος στην πρωτογενή παραγωγή, (στ) της αύξησης της συχνότητας, της επικινδυνότητας, αλλά και της εμφάνισης νέων φυτικών εχθρών και ασθενειών, καθώς και επιζωοτιών στην κτηνοτροφία και τέλος (ζ) της πρωτοφανούς καθυστέρησης στην καταβολή των προβλεπόμενων ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων, της συστηματικής μείωσης των καταβαλλόμενων χρημάτων στους πραγματικούς παραγωγούς λόγω της σκανδαλώδους πληρωμής υποτιθέμενων αγροτών και κτηνοτρόφων, οι οποίοι δημιούργησαν τεχνητά τις συνθήκες καταβολής επιδοτήσεων, καθώς και των γραφειοκρατικών εμποδίων από άστοχες εθνικές αποφάσεις, όσο και της πιθανής περαιτέρω μείωσης της αξίας των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων στην προγραμματική περίοδο 2028 – 2034.

          Τα θέματα τα οποία θα ήθελα να σας αναπτύξω συνοπτικά με την παρούσα Ανοιχτή Επιστολή αφορούν μόνο στα επείγοντα ζητήματα της αρχής της θητείας σας και είναι τα εξής:

1. Το σκάνδαλο της επιδότησης των βοσκοτόπων που συνεχίζεται μέχρι σήμερα

Η οργανωμένη και εκτεταμένη διασπάθιση των ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων στον τομέα της κτηνοτροφίας έχει συγκεκριμένη χρονική περίοδο αναφοράς, μηχανισμό εκδήλωσης και υπουργικές ευθύνες για την υλοποίησή της.

Στην Ελλάδα οι βοσκήσιμες γαίες, οι οποίες και αποτελούν το αντικείμενο της άμεσης οικονομικής ενίσχυσης της κτηνοτροφίας, είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία δημόσιες και δημοτικές (κατά 85 % χωρίς να υπολογισθούν τα θαμνολίβαδα και τα δασολίβαδα) και η βόσκηση των ζώων σε αυτές είναι δυστυχώς ανεξέλεγκτη και κοινόχρηστη. Η ανάγκη για την εφαρμογή της περίφημης «τεχνικής λύσης» για την κατανομή των δημόσιων βοσκοτόπων στους κτηνοτρόφους της Ελλάδας δημιουργήθηκε το 2014 όταν μετά από ελέγχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διαπιστώθηκε ότι από τα περίπου 24 εκατομμύρια στρέμματα δηλωμένων βοσκοτόπων, μόνο τα περίπου 14 εκατομμύρια στρέμματα ήταν επιλέξιμα σύμφωνα με τον ορισμό του βοσκότοπου του ΚΑΝ (ΕΕ) 1307/2013 που προέβλεπε να επικρατούν στους μόνιμους βοσκότοπους και μόνιμους λειμώνες τα αγροστώδη και λοιπά ποώδη κτηνοτροφικά φυτά. Η ξαφνική αναγκαστική αφαίρεση των περίπου 10 εκατομμυρίων στρεμμάτων βοσκοτόπων με τη μορφή θαμνολίβαδων και δασολίβαδων, κυρίως στις ορεινές περιοχές, έκανε επιτακτική την κατανομή των περιορισθέντων δημόσιων βοσκοτόπων σε ευρύτερη διαδημοτική και περιφερειακή βάση αντί της κατανομής σε επίπεδο κοινότητας ή δήμου που ίσχυε μέχρι το 2014. Παράλληλα, το 2014, η αρμόδια Ομάδα Εργασίας για τις Βοσκήσιμες Γαίες του ΓΕΩΤ.Ε.Ε. (στην οποία συμμετείχα ως μέλος) προχώρησε στην καταγραφή των διαθέσιμων στοιχείων για τον προσδιορισμό της έκτασης και της παραγωγικότητας των βοσκοτόπων στην Ελλάδα και πρότεινε την κατάρτιση Διαχειριστικών Σχεδίων Βοσκήσιμων Γαιών σε όλη την χώρα, με σκοπό τον καθορισμό των βιώσιμων Λιβαδικών Μονάδων σε κάθε περιοχή και την πολυετή εκμίσθωσή τους στους Έλληνες κτηνοτρόφους, ώστε να τερματιστεί η κοινόχρηστη βόσκηση, καθώς η ορθολογική διαχείριση των ελληνικών βοσκοτόπων που θα προκύψει μπορεί να πενταπλασιάσει την παραγωγή βοσκήσιμης ύλης (χονδροειδής ζωοτροφή) και να μειώσει σημαντικά το κόστος παραγωγής των κτηνοτροφικών προϊόντων μας[1].

Μπροστά στην ανάγκη προσαρμογής της Ελληνικής κτηνοτροφίας στις ευρωπαϊκές συνθήκες κτηνοτροφικής εκτροφής με την κατάργηση της κοινόχρηστης βόσκησης και υπό τον κίνδυνο της απώλειας τεράστιων ποσών ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, νομοθετήθηκε τελικά η διαδικασία της εκπόνησης των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης και της πολυετούς μίσθωσης των δημόσιων και δημοτικών βοσκοτόπων στους κτηνοτρόφους για την εφαρμογή τους (αρχικά με το άρθρο 60 του ν. 4264/2014 – ΦΕΚ Α΄ 118 και τελικά με το ν. 4351/2015 – ΦΕΚ Α΄ 164, ο οποίος κατήργησε τα προσωρινά Διαχειριστικά Σχέδια Βόσκησης και την αποκλειστική προθεσμία υλοποίησής τους). Ταυτόχρονα, όμως, θεσπίστηκε ως μεταβατική διάταξη (άρθρο 19 του ν. 4351/2015) και η προσωρινή «τεχνική λύση» της κατανομής των δημόσιων και δημοτικών βοσκοτόπων στους κτηνοτρόφους για τη λήψη των άμεσων ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων (ΥΑ 873/55993/2015 – ΦΕΚ Β΄ 942 & ΥΑ 915/69142/2018 – ΦΕΚ Β΄ 1812). Σημειώνω ότι η πρώτη εφαρμογή της «τεχνικής λύσης» είχε ήδη υλοποιηθεί με την ΥΑ 22172/23-12-2014 (ΦΕΚ Β΄ 3464), η οποία καθόριζε δύο μόνο γεωγραφικές ζώνες στις οποίες δεν συμπεριλαμβάνονταν τα νησιά και η Κρήτη και αφορούσε μόνο στο έτος 2014.

Οι τεχνικές προδιαγραφές των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης καθορίστηκαν με την ΚΥΑ 1058/71977/3-7-2017 (ΦΕΚ 2331 Β΄) και η χρηματοδότηση τους, η οποία λόγω των μνημονιακών περιορισμών είχε προβλεφθεί να γίνει από τα τέλη βοσκής που εισέπρατταν οι Περιφέρειες από το 2016, εξασφαλίστηκε με αυτόματη διαδικασία μέσω της πληρωμής της Αίτησης Ενιαίας Ενίσχυσης με την ΥΑ 915/69142/2018 (ΦΕΚ Β΄ 1812). Συνεπώς, ήδη από το 2019 ήταν όλα σχεδόν έτοιμα για να δημοπρατηθούν και να εκπονηθούν τα διετή Διαχειριστικά Σχέδια Βόσκησης ώστε με την εφαρμογή τους να τερματιστεί η προσωρινή «τεχνική λύση» της εικονικής κατανομής των δημόσιων και δημοτικών βοσκοτόπων στους κτηνοτρόφους για τη λήψη των άμεσων ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων. Για αυτό το λόγο ο Πρόεδρος της Ελληνικής Λιβαδοπονικής Εταιρείας και Προϊστάμενος του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών κ. Θωμάς Παπαχρήστου απέστειλε σχετική αναλυτική επιστολή στις 16-7-2019 στο νέο Υπουργό κ. Μαυρουδή Βορίδη, ενώ υπήρχε και σχετική υπόμνηση στο υπ΄ αριθμ. 585/29-08-2019 υπόμνημα του ΓΕΩΤΕΕ Κεντρικής Μακεδονίας προς τον Πρωθυπουργό. Παράλληλα, μετά από ενέργειες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, εκδόθηκε ο Καν. (ΕΕ) 2393/2017 (OMNIBUS), ο οποίος προσέθεσε στον ορισμό του μόνιμου βοσκότοπου και την επιλογή: «γη που προσφέρεται για βοσκή όπου τα αγρωστώδη και λοιπά ποώδη κτηνοτροφικά φυτά δεν επικρατούν στις εκτάσεις βοσκής ή απουσιάζουν από αυτές», ενώ με τις Αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Δ.Ε.Ε.) στις υποθέσεις C-252/18P και C-797/18Ρ, ήδη από τον Φεβρουάριο 2020 δικαιώθηκε η Ελλάδα ώστε να της επιστραφούν τα χρήματα που της καταλογίσθηκαν για τη μη επιλεξιμότητα των βοσκήσιμων γαιών με θαμνώδη ή δενδρώδη βλάστηση προ του 2014. Ο δρόμος για την εκπόνηση και εφαρμογή των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης είχε ανοίξει οριστικά και οι επιλέξιμες για οικονομική ενίσχυση εκτάσεις των βοσκήσιμων γαιών ήταν πλέον επαρκείς για την Ελληνική κτηνοτροφία από το έτος 2020.

Ταυτόχρονα, το σκάνδαλο της διασπάθισης των επιδοτήσεων των βοσκοτόπων με τις δύο μορφές του (δηλωθέντες ιδιωτικοί βοσκότοποι σε κατάσταση καλής γεωργικής κατάστασης χωρίς ζωικό κεφάλαιο, αλλά στην πραγματικότητα δημόσιες εκτάσεις με πλαστά έγγραφα κατοχής, καθώς και ψευδές ζωικό κεφάλαιο στο οποίο κατανέμονταν αναίτια και εικονικά δημόσιοι βοσκότοποι με την «τεχνική λύση») ξεκινάει δειλά το 2018, γιγαντώνεται κατά τα έτη 2019, 2020 και 2021 και συνεχίζεται έως σήμερα. Ήδη, όμως, από τις 28-7-2020, ο Υπουργός κ. Μαυρουδής Βορίδης είχε παραλάβει[2] και πρωτοκολλήσει (όπως εξακρίβωσε εφέτος ο κ. Κ. Τσιάρας) την υπ. αρ. 47425/27-7-2020 εμπιστευτική επιστολή του Προέδρου του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. κ. Γρηγόριου Βάρρα[3] με την οποία τον ενημέρωσε λεπτομερώς και με στοιχεία για την υπέρμετρη και αδικαιολόγητη αύξηση των αιγοπροβάτων στην Κρήτη (και ιδίως στους νομούς Ρεθύμνου και Ηρακλείου) και πρότεινε την άμεση λήψη μέτρων μεταξύ των οποίων και την οριζόντια γραμμική μείωση των βοσκοτοπικών δικαιωμάτων στην χωρική ενότητα της Κρήτης. Επίσης, από τις 23-9-2020, η κ. Παρασκευή Τυχεροπούλου με εμπιστευτική συνοπτική έκθεσή της[4] ενημέρωσε αναλυτικά για το σκάνδαλο των πλαστογραφημένων ιδιωτικών βοσκοτόπων τον Πρόεδρο του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. κ. Γρηγόριο Βάρρα[5]. Σύμφωνα με τις πρόσφατες δηλώσεις του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη κ. Μ. Χρυσοχοΐδη εντοπίστηκαν 1.036 ΑΦΜ με ψευδείς δηλώσεις στοιχείων κατοχής αγροτεμαχίων και ζωικού κεφαλαίου και παράνομες καταβολές επιδοτήσεων ύψους 22.667.522,17 € και εξ αυτών τα 850 ΑΦΜ έχουν έδρα την Κρήτη με παράνομες καταβολές επιδοτήσεων ύψους 17.234.489,65 €, ενώ σύμφωνα με ανακοίνωση του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε.[6] κατά το έτος 2024 υπήρχαν 12.259 δικαιούχοι οι οποίοι δήλωσαν ιδιωτικά βοσκοτόπια χωρίς ζωικό κεφάλαιο (σε όλη την Ελλάδα). Από την άλλη, σύμφωνα με την Κτηνιατρική Βάση Δεδομένων (Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Κτηνιατρικής) του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, στην Κρήτη βρίσκονται (στις 1-1-2026) σε λειτουργία 28.374 αιγοπροβατοτροφικές εκμεταλλεύσεις, εκ των οποίων σχεδόν οι μισές και για την ακρίβεια οι 13.782 ιδρύθηκαν μετά την 1/1/2018[7]. Είναι πιθανό, επίσης, τα δύο σκέλη της διασπάθισης των ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων των βοσκοτόπων (ψευδεπίγραφα ιδιωτικά βοσκοτόπια και δημόσια βοσκοτόπια κατανεμηθέντα σε ψευδές ζωικό κεφάλαιο) να συνδέονται σε κάποιο βαθμό με κοινούς δράστες, ιδιαίτερα στην Κρήτη.

Είναι εντυπωσιακό ότι στο Ρέθυμνο η απογραφή του 2021 δίνει 84.866 μόνιμους κατοίκους και είναι δηλωμένες στην Κτηνιατρική Βάση Δεδομένων (ΚΒΔ) σήμερα 13.111 εκμεταλλεύσεις αιγοπροβάτων, δηλαδή περίπου μία για κάθε έξι κατοίκους (συμπεριλαμβανομένων των νεογέννητων και των υπερηλίκων), ενώ την ανεξήγητη και απότομη, αναληθή αύξηση του αριθμού των αιγοπροβάτων (όλων των ηλικιών) στην Κρήτη από το 2018 (3.561.481 αιγοπρόβατα) μέχρι το 2025 (7.861.291 αιγοπρόβατα)⁷, δεν την αποδέχεται ούτε η ΕΛΣΤΑΤ, η οποία με τα τελευταία δημοσιευμένα στοιχεία της Ετήσιας Γεωργικής Έρευνας στις 31-12-2023 καταγράφει μόνο 3.457.416 αιγοπρόβατα συνολικά στην Κρήτη[8], δηλαδή περίπου τέσσερα (4) εκατομμύρια λιγότερα αιγοπρόβατα από τα δηλωμένα 7.461.400 την ίδια ημερομηνία στην ΚΒΔ του ΥπΑΑΤ. Σε μία σύγκριση της παραγωγικότητας σε γάλα των αιγοπροβάτων κατά το έτος 2024, με βάση τα επίσημα στοιχεία του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, διαπιστώνεται ότι το επταπλάσιο ζωικό κεφάλαιο της Κρήτης από αυτό της Κεντρικής Μακεδονίας παρέδωσε μόλις το 60% του παραγόμενου γάλακτος της Κεντρικής Μακεδονίας, δηλαδή η παραγωγικότητα των αιγοπροβατοτροφικών εκμεταλλεύσεων στην Κεντρική Μακεδονία κατά μέσο όρο (141 κιλά γάλακτος το έτος) εμφανίζεται ως ενδεκαπλάσια από αυτήν της Κρήτης κατά μέσο όρο (13 κιλά γάλακτος το έτος)⁷,γεγονός που δεν μπορεί να δικαιολογηθεί γεωτεχνικά και κλιματολογικά και δείχνει μαζικές αναληθείς δηλώσεις ζωικού κεφαλαίου με προφανή σκοπό την παράνομη λήψη ευρωπαϊκών επιδοτήσεων στην Κρήτη (αξιοσημείωτη, όμως, είναι η μεγάλη διαφοροποίηση αναμεταξύ των Περιφερειακών Ενοτήτων της Κρήτης με το Ρέθυμνο να πρωτοστατεί στις αναληθείς δηλώσεις και το Λασίθι να έχει με διαφορά τις λιγότερες⁷).

Ως αποτέλεσμα αυτής της τεκμηριωμένης, εκτεταμένης και οργανωμένης ψευδούς δήλωσης ζωικού κεφαλαίου, αλλά και της, επίσης, εκτεταμένης και οργανωμένης ψευδεπίγραφης δήλωσης δήθεν ιδιωτικών βοσκοτόπων σε κατάσταση διατήρησης μετά το 2018 στην Κρήτη, δόθηκαν αχρεωστήτως πολύ μεγάλα ποσά βοσκοτοπικών δικαιωμάτων ετήσιας βασικής οικονομικής ενίσχυσης από το Εθνικό Απόθεμα, ιδιαίτερα κατά τα έτη 2019, 2020 και 2021 και συγκεκριμένα μόνο το έτος 2020 χορηγήθηκαν σε όλη την Ελλάδα 32.032.990,05 € σε δικαιώματα βοσκοτόπων, 6.241.386,24 € σε δικαιώματα αροτριαίων καλλιεργειών και  6.725.598,57 € σε δικαιώματα δενδρωδών καλλιεργειών, ενώ από τα βοσκοτοπικά δικαιώματα, στην Κρήτη δόθηκαν τα 26.219.661,26 € (82 %) ή αλλιώς στην Κρήτη χορηγήθηκαν 129.039,06 βοσκοτοπικά δικαιώματα από το σύνολο των 194.987,91 δικαιωμάτων σε όλες της αγρονομικές περιφέρειες της Ελλάδας, ήτοι τα 2/3 τουσυνόλου των αγροτικών δραστηριοτήτων της χώρας[9]. Εάν συνυπολογίσουμε ότι αυτά τα εν πολλοίς αχρεώστητα δικαιώματα επιδότησης στη μεγάλη πλειοψηφία τους ενεργοποιούνται και πληρώνονται σε ετήσια βάση μέχρι και σήμερα, ότι αυξήθηκαν κατακόρυφα οι ετήσιες μεταβιβάσεις βοσκοτοπικών δικαιωμάτων προς την Κρήτη από 533.460,68 € το 2018 σε 4.341.967,24 € από το 2023 και παρομοίως εντεύθεν (σύμφωνα με το από 26-11-2025 Υπηρεσιακό Σημείωμα του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. ως απάντηση στο υπ΄ αρ. 71/10-11-2025 αίτημα χορήγησης συμπληρωματικών εγγράφων της αρμόδιας Εξεταστικής Επιτροπής της Βουλής) κι ότι η ψευδής δήλωση ζωικού κεφαλαίου δύναται να αυξήσει αχρεωστήτως και την ετήσια Εξισωτική Αποζημίωση, διαπιστώνουμε ότι με το σκάνδαλο αυτό τίθενται υπό αμφισβήτηση πολλές εκατοντάδες εκατομμυρίων ευρώ ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων… Δυστυχώς, φαίνεται πως όλη αυτή η εικόνα, ήταν λίγο ή πολύ γνωστή στους εκάστοτε Υπουργούς Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, όπως δήλωσε πρόσφατα ο πρώην Πρόεδρος του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. κ. Ευάγγελος Σημανδράκος (θητεία από 21-7-2022 έως 29-12-2023) καταθέτοντας ενώπιον του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου της Αθήνας για όσα συνέβαιναν στον Οργανισμό[10].

Από όλα τα παραπάνω γεγονότα και δεδομένα μπορούμε να συμπεράνουμε τις πράξεις και παραλήψεις του εκάστοτε Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων που φαίνεται πως συνετέλεσαν στην εξέλιξη του σκανδάλου της επιδότησης των βοσκοτόπων. Η δυνατότητα της δημοπράτησης και εκπόνησης των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης για το σύνολο των Ελληνικών βοσκήσιμων γαιών από τα μέσα του 2020, σε συνδυασμό με την σχεδόν ταυτόχρονη γνώση της αναληθούς και μεγάλης αύξησης του ζωικού κεφαλαίου στην Κρήτη και των ψευδών δηλώσεων δήθεν ιδιωτικών βοσκοτόπων κυρίως από Κρητικούς δηλούντες, έπρεπε να οδηγήσει όλους τους Υπουργούς Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων της Κυβέρνησης στη λήψη άμεσων μέτρων αντιμετώπισης του φαινομένου (τουλάχιστον τα μέτρα που πρότεινε από τις 27-7-2020 ο τότε Πρόεδρος του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. κ. Γρηγόρης Βάρρας, όπως η οριζόντια γραμμική μείωση των βοσκοτοπικών δικαιωμάτων στην χωρική ενότητα της Κρήτης), αλλά και στην άμεση προκήρυξη των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης ώστε σε δύο με τρία χρόνια να τερματίζονταν οριστικά η εφαρμογή της «τεχνικής λύσης» με την εικονική κατανομή των δημόσιων βοσκοτόπων. Το γεγονός ότι η δημοπράτηση των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης είχε ανατεθεί αρχικά για λόγους δημοσιονομικής πειθαρχίας στις Περιφέρειες, οι οποίες δεν είχαν άλλη αρμοδιότητα και ενδιαφέρον για το θέμα, δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία γιατί η χώρα είχε ήδη βγει από τη μνημονιακή επιτήρηση και οι συνέπειες από αυτή την αδράνεια θεμελίωσαν την ανάπτυξη και τη διαιώνιση του σκανδάλου μέχρι και σήμερα. Πέραν, όμως, των προαναφερόμενων μεγάλων παραλείψεων, υπήρξαν και συγκεκριμένες ενέργειες που συνέτειναν στην υλοποίηση του σκανδάλου.

Στις 18 Σεπτεμβρίου 2019 ο τότε Πρόεδρος του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. κ. Αθ. Καπρέλης έστειλε επιστολή στον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Μαυρουδή Βορίδη με αρ. πρωτ. 70688 και θέμα «Διαβίβαση κατανομής επιλέξιμων βοσκοτόπων», στην οποία προτείνει «λόγω ελλείψεων επιλέξιμων βοσκοτόπων σε ορισμένες Χωρικές Ενότητες» την κατά περίπτωση κατανομή σε άλλες Χωρικές Ενότητες και συγκεκριμένα, σε 12.947 αιτούντες από την Κρήτη προτάθηκαν παρατύπως 1.069.390 στρέμματα σε Δυτική Μακεδονία, Πελοπόννησο, Κάρπαθο, Κω και Ρόδο. Ο κ. Μ. Βορίδης απάντησε συμφωνώντας και εγκρίνοντας την προτεινόμενη παράτυπη κατανομή βοσκοτόπων ως μη όφειλε, καθώς είχε μεν δέσμια αρμοδιότητα να εγκρίνει την κατανομή των βοσκοτόπων, αλλά μία νομότυπη και όχι μία παράτυπη κατανομή. Ο διαχωρισμός της Ελλάδας σε εννιά (9) Χωρικές Ενότητες σύμφωνα με την ΚΥΑ 873/55993/15 (ΦΕΚ Β΄ 942) δεν προέβλεπε και δεν επέτρεπε την εικονική κατανομή βοσκοτόπων σε κτηνοτρόφους που είχαν την έδρα της κτηνοτροφικής τους εκμετάλλευση σε μία Χωρική Ενότητα σε μία άλλη Χωρική Ενότητα, με μόνη εξαίρεση τους μετακινούμενους κτηνοτρόφους της Ηπειρωτικής Ελλάδας που υπέβαλλαν ειδική αίτηση, πραγματικά μετακινούνταν σε άλλη Χωρική Ενότητα (απαγορεύονταν όμως, η μετακίνησή τους προς τη Χωρική Ενότητα της νησιωτικής Ελλάδας και προς τη Χωρική Ενότητα της Κρήτης) και αποδείκνυαν αυτή τη μετακίνησή τους (άρθρα 4 & 5 της ΚΥΑ). Συνεπώς, οποιαδήποτε κατανομή βοσκοτόπων σε κτηνοτρόφους που είχαν την έδρα της κτηνοτροφικής τους εκμετάλλευσης στην Κρήτη σε μία άλλη Χωρική Ενότητα, είτε της νησιωτικής Ελλάδας (για την οποία υπήρχε και ειδική πρόσθετη απαγόρευση), είτε της Ηπειρωτικής Ελλάδας δεν προβλέπονταν και δεν επιτρέπονταν και ήταν κατά παρέκκλιση των διατάξεων της ισχύουσας ΚΥΑ 873/55993/15 (ΦΕΚ Β΄ 942). Η προγενέστερη παρόμοια κατανομή βοσκοτόπων που προτάθηκε από τον Πρόεδρο του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. κ. Αθ. Καπρέλη με το υπ΄ αρ. 85058/9-10-2018 έγγραφό του και εγκρίθηκε από τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Σταύρο Αραχωβίτη ήταν ουσιωδώς μικρότερη σε αριθμό κτηνοτρόφων και σε έκταση βοσκοτόπων και φυσικά δεν μπορεί να νομιμοποιήσει οποιαδήποτε μελλοντική παρατυπία. Αντίστοιχη παράτυπη κατανομή βοσκοτόπων εκτός Κρήτης σε Κρητικούς κτηνοτρόφους πραγματοποιήθηκε και το επόμενο έτος 2020 επί Υπουργίας κ. Μ. Βορίδη.

Ο μετέπειτα Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Σπήλιος (Σπυρίδων – Παναγιώτης) Λιβανός συνυπέγραψε μαζί με τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Κωνσταντίνο Σκρέκα την Κοινή Υπουργική Απόφαση  υπ΄ αρ. 1217/264725 (ΦΕΚ Β΄ 4584/5-10-2021), η οποία τροποποίησε μεταξύ άλλων το άρθρο 4, παρ. 10 της αρχικής ΚΥΑ 873/55993/2015 (ΦΕΚ Β΄ 942) της «τεχνικής λύσης» και έδωσε νομότυπα τη δυνατότητα να κατανέμονται εικονικά στους κτηνοτρόφους που είχαν την έδρα της κτηνοτροφικής τους εκμετάλλευσης στην Κρήτη βοσκότοποι δημόσιοι σε οποιαδήποτε άλλη Χωρική Ενότητα της Ελλάδας είχε απόθεμα. Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι στις 5 Οκτωβρίου 2021 δημοσιεύεται η απόφαση στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης και την επόμενη ημέρα στις 6 Οκτωβρίου 2021 ο Πρόεδρος του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. κ. Δ. Μελάς εκδίδει ανακοίνωση για την τελική χορήγηση δικαιωμάτων βασικής ενίσχυσης από το εθνικό απόθεμα έτους 2020⁹. Ότι γίνεται, όμως, νόμιμο, δεν είναι και ηθικό… Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πολλά. Δεν γνώριζε ο αρμόδιος Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Σ.Π. Λιβανός για τη μεγάλη και αδικαιολόγητη αύξηση του αριθμού των κτηνοτρόφων και του ζωικού κεφαλαίου στην Κρήτη, η οποία και δεν συμβάδιζε με την καταγεγραμμένη παραγωγή και παράδοση γάλακτος από τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ ή δεν γνώριζε για τις περιπτώσεις της προσκόμισης πλαστών εγγράφων κατοχής για δήθεν ιδιωτικούς βοσκοτόπους εκτός Κρήτης από Κρητικούς κτηνοτρόφους κατά τα έτη 2019 και 2020 ή δεν γνώριζε για τη δέσμευση εκατοντάδων ΑΦΜ, κυρίως στην Κρήτη από ελεγκτές του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε.;;;  Το δελτίου τύπου[11] που εξέδωσε ο κ. Σ.Π. Λιβανός λίγες ημέρες μετά τη δημοσίευση της εν λόγω τροποποίησης της ΚΥΑ, δείχνει ξεκάθαρα ότι ο τότε Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων γνώριζε πολύ καλά για την αδικαιολόγητη τεχνητή αύξηση των αμνοεριφίων (ήταν η δικαιολογία του για τη μείωση της αναλογίας Μονάδας Μεγάλου Ζώου ανά αμνοερίφιο), αλλά ταυτόχρονα αποσιωπούσε (!!!) την αντίστοιχη αδικαιολόγητη τεχνητή αύξηση και των ενήλικων παραγωγικών αιγοπροβάτων στην Κρήτη, ενώ παράλληλα μιλούσε για στρεβλώσεις στην «δίκαιη κατανομή καθώς τα αντίστοιχα στοιχεία εκτάσεων και ζώων σε περιφέρειες της χώρας είχαν μεταβληθεί σημαντικά» από το 2015, χωρίς να αναφέρει βέβαια ότι σε όλη την Ελλάδα μειώθηκε ο αριθμός των αιγοπροβάτων και μόνο στην Κρήτη υπερδιπλασιάστηκε προφανώς αδικαιολόγητα και τεχνητά…

Σύμφωνα με το δελτίο τύπου της 20ης Μαΐου 2025 της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας[12], αλλά και με το διαδικαστικό υπόβαθρο της δικογραφίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (ΑΒΜ Ε.Ε.Ε 2024/98 – Reference Number 1299/2024 ποινικής δικογραφίας), το οποίο υποβλήθηκε στην Βουλή των Ελλήνων με το υπ΄ αρ. πρωτ. 36590/25-6-25 έγγραφο του Υπουργού Δικαιοσύνης κ. Φλωρίδη Γεώργιου, «η έρευνα αφορά, μεταξύ άλλων, καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες, κατά την περίοδο 2019 έως 2022, σημαντικός αριθμός ατόμων παρουσιάστηκε ψευδώς ως νέοι ή νέες αγρότες, ιδιοκτήτες ή κυρίως ενοικιαστές μεγάλων εκτάσεων βοσκοτόπων, με σκοπό την απόκτηση δικαιωμάτων ενίσχυσης από το εθνικό απόθεμα. Οι βοσκότοποι αυτοί βρίσκονταν συχνά μακριά από τον τόπο κατοικίας των αιτούντων και ήταν ως επί το πλείστον δημόσια γη που είχε διατεθεί αποκλειστικά για χρήση από κτηνοτρόφους, χωρίς ιδιόκτητη γεωργική γη. Τα επόμενα έτη, έως το 2024, τα ίδια άτομα φέρονται να υπέβαλαν ψευδείς δηλώσεις ζωικού κεφαλαίου και να ζήτησαν τη διάθεση της αντίστοιχης δημόσιας γης για ενεργοποίηση και διατήρηση των δικαιωμάτων τους».

Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος περιορισμού της απάτης με τα ιδιωτικά βοσκοτόπια σε κατάσταση διατήρησης σε άμεσο χρόνο (η συστηματική έρευνα των παραστατικών κατοχής και του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των δηλωθέντων γεωτεμαχίων είναι χρονοβόρα), ήταν η τροποποίηση του άρθρου 5, παρ. 12 της ΚΥΑ 873/55993/15 (ΦΕΚ Β΄ 942) της «τεχνικής λύσης», με την ΚΥΑ 1217/264725 (ΦΕΚ Β΄ 4584/5-10-2021) του Υπουργού Α.Α.Τ. κ. Σ.Π. Λιβανού που προσέθεσε την φράση: «Οι ιδιωτικές εκτάσεις που δηλώθηκαν κατά το χρόνο απόκτησης των δικαιωμάτων βοσκότοπου εξαιρούνται από την κατ’ έτος απαίτηση κατανομής της παρούσας», με σκοπό τα δικαιώματα που αποκτήθηκαν από το Εθνικό Απόθεμα με ιδιωτικές εκτάσεις (νόμιμες ή παράνομες) να μην μπορούν να ενεργοποιούνται πλέον με δημόσιες εκτάσεις της «τεχνικής λύσης». Αυτή την ορθή διάταξη της «τεχνικής λύσης» εξουδετέρωσε το επόμενο έτος ο μετέπειτα Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Γεώργιος Γεωργαντάς με δική του νέα τροποποίηση της ΚΥΑ της «τεχνικής λύσης», την οποία συνυπέγραψε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Γεώργιος Αμυράς (υπ΄ αρ. ΚΥΑ 1485/391112 – ΦΕΚ Β΄ 6647/22-12-2022) που προσέθεσε νέο εδάφιο: «η ανωτέρω εξαίρεση από την κατ’ έτος απαίτηση κατανομής δεν εφαρμόζεται για τις ιδιωτικές εκτάσεις που είχαν δηλωθεί από κτηνοτρόφους, που από το έτος ενίσχυσης 2021 και εφεξής, (α) διαθέτουν πάνω από 100 αιγοπρόβατα ή 15 βοοειδή κατά περίπτωση και (β) λαμβάνουν συνδεδεμένη ενίσχυση ή τεκμηριώνουν την παραγωγική δραστηριότητά τους βάσει ετήσιου κύκλου εργασιών μεγαλύτερου ή ίσου των 2.000,00 €». Πλέον με εικονική δήλωση 100 αιγοπροβάτων και εικονικό τζίρο 2.000,00 € μπορούσαν όσοι με απάτη απέκτησαν τα δικαιώματα από το Εθνικό Απόθεμα κατά τα έτη 2019, 2020, 2021 και 2022 να συνεχίσουν την εξαπάτηση και κατά τα έτη 2023 και 2024 με ψευδές ζωικό κεφάλαιο, όπως ακριβώς περιέγραψε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Εκ των ανωτέρω συμπεραίνουμε ότι η υπ. αρ. 1485/391112 (ΦΕΚ Β΄ 6647/22-12-2022) ΚΥΑ που τροποποίησε το άρθρο 5, παρ. 12 της ΚΥΑ 873/55993/15 (ΦΕΚ Β΄ 942) της «τεχνικής λύσης», φαίνεται πως, επίσης, συνέβαλε στη συνέχιση της διασπάθισης των οικονομικών ενισχύσεων των βοσκοτόπων κατά τα έτη 2023 και 2024.

Επιπρόσθετα και όπως προέκυψε από τις απαντήσεις των Δ/νσεων Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής των Περιφερειακών Ενοτήτων σε σχετικό ερώτημα της αρμόδιας Εξεταστικής Επιτροπής της Βουλής, από το έτος 2022 και μετά δεν τηρήθηκε η προβλεπόμενη διαδικασία της κύρωσης της εικονικής κατανομής των δημόσιων βοσκοτόπων με την «τεχνική λύση» από τις αιρετές Περιφέρειες, παρότι αυτή η διαδικασία κύρωσης της κατανομής βοσκοτόπων εφαρμόστηκε μέχρι και το 2021.  Αυτή η διαδικασία ήταν ουσιαστική, αφορούσε στον έλεγχο της χωροταξικής κατανομής των δημόσιων βοσκοτόπων με την «τεχνική λύση» με τα ακόλουθα στάδια: (α) αποστολή (μέσω ειδικής ηλεκτρονικής εφαρμογής) από τον ΟΠΕΚΕΠΕ των καταστάσεων με την κατανομή των βοσκοτόπων ανά κτηνοτρόφο στην κάθε Περιφερειακή Ενότητα, (β) ανάρτηση – δημοσίευση της κατανομής βοσκοτόπων στην Περιφερειακή Ενότητα, (γ) υποβολή και εξέταση ενστάσεων των ενδιαφερόμενων κτηνοτρόφων για την τροποποίησή της και (δ) θεώρηση – κύρωση της τελικής κατανομής βοσκοτόπων από τον αρμόδιο χωρικό Αντιπεριφερειάρχη, και συνεπώς δεν μπορούσε να παραληφθεί με την τελική υπογραφή του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, όπως και δεν έγινε αυτό μέχρι και το 2021 γιατί θα αποτελούσε παράβαση της παρ. 5 του άρθρου 19 του ν. 4351/2015 (ΦΕΚ Α΄ 164) και της υπ΄ αρ. 915/69142/18 (ΦΕΚ 1812 Β/21-05-2018) ΥΑ, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει. Η δικαιολογία του τότε Προέδρου του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. κ. Ε. Σημανδράκου, η οποία ήρθε ως απάντηση στα έγγραφα των αρμόδιων υπηρεσιών των Περιφερειών για την αναζήτηση της κατανομής των βοσκοτόπων του 2022, ήταν η αλλαγή του πληροφοριακού συστήματος, ενώ δόθηκε και μία υπόσχεση για αποστολή των απαιτούμενων στοιχείων στο μέλλον που μέχρι σήμερα δεν πραγματοποιήθηκε.

Ο μετέπειτα Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Λευτέρης Αυγενάκης εκλέγεται Βουλευτής Ηρακλείου Κρήτης και θα έπρεπε να έχει την καλύτερη γνώση για τις πιθανές ψευδείς δηλώσεις επιτήδειων συμπολιτών του, αλλά ούτε προχώρησε στη δημοπράτηση των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης, ούτε φαίνεται να πήρε κάποιο μέτρο για την αντιμετώπιση του σκανδάλου των επιδοτήσεων των βοσκοτόπων ως όφειλε. Η «σκυτάλη» πέρασε στον μετέπειτα Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Κωνσταντίνο Τσιάρα και προκάτοχό σας, επί των ημερών του οποίου δημοσιοποιήθηκε το σκάνδαλο από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στις 20-05-2025¹².

Στις 5 Νοεμβρίου 2025, το ΥπΑΑΤ ανακοίνωσε με δελτίο τύπου τη συμφωνία σε ένα σχέδιο δράσης (Action Plan 2) που προέβλεπε μεταξύ άλλων ότι: «Θα δημιουργηθεί ενιαία ψηφιακή βάση δεδομένων για την ακριβή καταγραφή και παρακολούθηση κάθε ζώου. Κάθε αιγοπρόβατο θα σημαίνεται με ηλεκτρονικό «βώλο» και τα στοιχεία του θα τηρούνται αποκλειστικά στη νέα βάση, η οποία θα συνδεθεί απευθείας με το ΟΣΔΕ. Μέχρι να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το σύστημα, ο αριθμός των ζώων θα προσδιορίζεται με βάση αντικειμενικά στοιχεία, όπως τιμολόγια πώλησης γάλακτος και κρέατος, καθώς και αγορών ζωοτροφών. Παράλληλα, όσον αφορά στους βοσκοτόπους, βούληση του αρμόδιου Υπουργείου είναι να δίνεται η δυνατότητα να δηλώνονται μόνο σε όμορους νομούς»[13].

Σε εφαρμογή του Action Plan 2, στις 26 Νοεμβρίου 2025, δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης η νέα τροποποιητική ΚΥΑ υπ΄ αρ. 3378/2025 (ΦΕΚ Β΄ 6327/26-11-2025) «Κατανομή βοσκοτόπων στους κτηνοτρόφους της χώρας στο πλαίσιο του Στρατηγικού Σχεδίου ΚΑΠ 2023-2027» και εκδόθηκε νέο δελτίο τύπου του ΥπΑΑΤ που διακήρυττε μεταξύ άλλων ότι: «Η νέα απόφαση σηματοδοτεί τη μετάβαση σε κανόνες που στηρίζονται σε πραγματική παραγωγική δραστηριότητα, σε αντικειμενικά δεδομένα και σε πλήρως τεκμηριωμένες διαδικασίες, εξασφαλίζοντας ίσους όρους για όλους τους κτηνοτρόφους της χώρας» και «Η “καρδιά” της νέας ΚΥΑ βρίσκεται στο άρθρο 6, όπου θεσπίζονται νέοι κανόνες κατανομής των βοσκοτόπων: Το νέο πλαίσιο βάζει τέλος σε φαινόμενα “απομακρυσμένης μεταφοράς” βοσκοτόπων και θέτει ως βασική αρχή ότι ο κτηνοτρόφος λαμβάνει έκταση “αποκλειστικά εντός της Περιφερειακής Ενότητας της κάθε σταβλικής εγκατάστασης”. Μόνο σε περίπτωση έλλειψης διαθέσιμης έκτασης, η κατανομή μπορεί να γίνει σε όμορη Π.Ε. Η Κρήτη λειτουργεί ως ενιαίο σύνολο, με δυνατότητα κατανομής μεταξύ όλων των Περιφερειακών της Ενοτήτων»[14].

Η νέα τροποποιητική ΚΥΑ υπ΄ αρ. 3378/2025 (ΦΕΚ Β΄ 6327/26-11-2025) για την «εικονική» κατανομή των βοσκοτόπων στους κτηνοτρόφους της χώρας (τεχνική λύση) για το έτος 2025, συνυπογράφηκε από τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Κωνσταντίνο Τσιάρα και τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρο Παπασταύρου και δυστυχώς, προς μεγάλη έκπληξη όλων μας, συνέτεινε στη συνέχιση του σκανδάλου των βοσκοτοπικών επιδοτήσεων παρά τις μέχρι τότε  αποκαλύψεις, τις υποσχέσεις και την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Οι δύο κυρίες προβληματικές διατάξεις της ΚΥΑ είναι οι εξής:

1. Στο άρθρο 4, παρ. 5 της ΚΥΑ υπ΄ αρ. 3378/2025 (ΦΕΚ Β΄ 6327/26-11-2025) δίνεται ο υπολογισμός των αιγοπροβάτων που θα ληφθούν υπόψη για κατανομή βοσκοτόπων «για τους κτηνοτρόφους που δεν δραστηριοποιούνται στους τομείς γάλακτος ή σφαγής». Στην Ελλάδα οι κύριες παραγωγικές κατευθύνσεις της αιγοπροβατοτροφίας είναι το γάλα και το κρέας, πάρα πολύ σπάνια (σε επίπεδο μίας ή ελάχιστων μονάδων ανά Περιφερειακή Ενότητα) υπάρχει η αναπαραγωγή βελτιωμένων ζώων για πώληση, ενώ το μαλλί είναι συμπληρωματική παραγωγή πολύ μικρής αξίας που κάποιες φορές πετιέται. Συνεπώς, αυτή η 5η παράγραφος του άρθρου 4 της ΚΥΑ δημιουργήθηκε για την πλειοψηφία των κτηνοτροφικών μονάδων της Κρήτης (μόνο οι 10.930 κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις από το σύνολο των 28.032 εκμεταλλεύσεων της Κρήτης παρέδωσαν γάλα το 2024 σύμφωνα με τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ), οι περισσότερες, όμως, μονάδες αυτής της κατηγορίας (χωρίς δήλωση παραγωγικών στοιχείων) είναι πιθανώς ανύπαρκτες ή με αναληθή αριθμό ζωικού κεφαλαίου. Η μέθοδος τεκμαρτού υπολογισμού του ζωικού κεφαλαίου αυτής της κατηγορίας των εκμεταλλεύσεων είναι πρωτοφανής, αγνώστου και αμφιβόλου προέλευσης, ανακριβής, αναξιόπιστη, αντιγεωτεχνική και απαράδεκτη. Συγκρίνει το δηλωθέν εισόδημα του εντύπου Ε1 προς την αξία των δικαιωμάτων βασικής εισοδηματικής στήριξης περιφέρειας βοσκοτόπων μεταξύ του κάθε κτηνοτρόφου και του συνόλου της Περιφερειακής Ενότητας. Στο εισόδημα, όμως του εντύπου Ε1 υπολογίζονται και άλλες πιθανές αγροτικές και μη δραστηριότητες, όπως ακριβώς καταγράφονται ως ΚΑΔ στο παράρτημα της ΚΥΑ (πχ. καλλιέργεια σιτηρών, ελιάς, φρούτων, λαχανικών, μελιού, αυγών, χονδρικό και λιανικό εμπόριο μεταποιημένων προϊόντων κλπ) και μπορεί να υπολογίζεται πέραν της βασικής ενίσχυσης και μέρος των συνδεδεμένων ενισχύσεων ή των οικολογικών σχημάτων, οικονομικές ενισχύσεις προηγουμένων ετών κλπ. Σύμφωνα με το μαθηματικό τύπο, εάν έχει ένας κτηνοτρόφος μεγαλύτερη αναλογία εισοδήματος Ε1 από την αξία των βοσκοτοπικών δικαιωμάτων του σε σχέση με την αντίστοιχη αναλογία του συνόλου της Περιφερειακής Ενότητας, π.χ. λόγω του ότι έχει επιπλέον έναν ελαιώνα ή άλλες άσχετες δραστηριότητες, η νέα ΚΥΑ δέχεται ως αληθές το δηλωμένο ζωικό του κεφάλαιο και ας μην παράγει τίποτα στον τομέα της αιγοπροβατοτροφίας. Αλλά και στην αντίθετη περίπτωση δεν αποκλείεται από το σύστημα ο κτηνοτρόφος, απλώς μειώνονται τα δηλωμένα (πιθανώς ανύπαρκτα ζώα του) κατά το λόγο της αναλογίας μεταξύ του κτηνοτρόφου και της Περιφερειακής Ενότητας.
   1. Στο άρθρο 6 της ΚΥΑ υπ΄ αρ. 3378/2025 (ΦΕΚ Β΄ 6327/26-11-2025) καθορίζεται το κριτήριο της ομορότητας για τις Περιφερειακές Ενότητες, ενώ για την Κρήτη το όριο καθορίζεται στο σύνολο του νησιού. Υπάρχει, όμως, η παράγραφος 20 του άρθρου 6 της νέας ΚΥΑ, η οποία ανοίγει την κερκόπορτα, για να δοθούν βοσκότοποι σε όλη την Ελλάδα ανεξαρτήτως κριτηρίων ομορότητας, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με την παράγραφο 8 και τον ειδικό πίνακα υπολοίπου στις Π.Ε. που έχουν διαθέσιμους επιλέξιμους βοσκότοπους. Με λίγα λόγια, ένας ανύπαρκτος κτηνοτρόφος με ψευδή δήλωση ζωικού κεφαλαίου από την Κρήτη, εφόσον δηλώνει στο Ε1 τη βασική του ενίσχυση ή και κάποια άλλη αγροτική δραστηριότητα και αγοράσει και καλαμπόκι ως ζωοτροφή, θα μπορεί να δεσμεύσει βοσκοτόπια σε οποιαδήποτε Περιφερειακή Ενότητα της Ηπειρωτικής Ελλάδας, στο πνεύμα της δήθεν ισότιμης μεταχείρισης, και να συνεχίσει να επιδοτείται, ενώ κανονικά έπρεπε να ελεγχθεί το δήθεν ζωικό του κεφάλαιο, να επιστρέψει τα χρήματα που πήρε και να δικαστεί για τις ψευδείς δηλώσεις και για την παράνομη είσπραξη δημόσιου χρήματος…

Από τις 30-11-2025 δημοσίευσα το άρθρο κριτικής μου στη νέα ΚΥΑ υπ΄ αρ. 3378/2025 (ΦΕΚ Β΄ 6327/26-11-2025) με τον τίτλο: «Διυλίζοντας τον κώνωπα (πραγματικοί / ειλικρινείς αιγοπροβατοτρόφοι) και καταπίνοντας την κάμηλο (ανύπαρκτοι / αναληθείς αιγοπροβατοτρόφοι)»[15], σε μία προσπάθεια να αποτραπεί η ενεργοποίηση των παραπάνω προβληματικών ρυθμίσεων της νέας ΚΥΑ, αλλά δυστυχώς δεν εισακούστηκε.

Δεν άργησε η ημέρα που δικαιώθηκε επακριβώς η κριτική μου στη νέα ΚΥΑ. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΑΑΔΕ που περιέχονται σε έγγραφη απάντηση που έδωσε στις 4 Φεβρουαρίου 2026 σε σχετικό ερώτημα της Εξεταστικής Επιτροπής της Βουλής για τον Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε., το οποίο κατατέθηκε από τον κ. Βασίλειο Κόκκαλη βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και χωρίς να έχει ολοκληρωθεί ακόμη η πλήρης κατανομή δημόσιων βοσκοτόπων με την τεχνική λύση (θα έχει ολοκληρωθεί μέχρι τις 15/10/2026), αποδείχθηκε ότι η νέα ΚΥΑ διαιωνίζει το σκάνδαλο και δεν έφερε καμία σημαντική βελτίωση για τους πραγματικούς κτηνοτρόφους.

Ειδικότερα, στην Κρήτη όπου υπάρχει μεγάλος αριθμός ψευδών αιγοπροβάτων και ψευδών κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, η ΑΑΔΕ πιστοποιεί ότι κατανεμήθηκαν μέχρι στιγμής δημόσιοι βοσκότοποι έκτασης 3.323.361 στρεμμάτων σε 18.392 ΑΦΜ αιγοπροβατοτρόφων για το έτος 2025, ενώ για όλο το 2024 η παλιά ΚΥΑ της τεχνικής λύσης κατένειμε συνολικά 3.700.678 στρέμματα σε 19.674 ΑΦΜ της Κρήτης. Δηλαδή, η μείωση των κατανεμηθέντων εκτάσεων δημόσιων βοσκοτόπων από το 2024 στο 2025 ήταν μόλις 10% και η μείωση των δικαιούχων ΑΦΜ στην Κρήτη μόνο 6,5%, ενώ η σύγκριση των στοιχείων της συνολικής παραγωγής γάλακτος στο νησί με την υπόλοιπη Ελλάδα έδειχνε ότι απαιτούνταν μείωση των κατανεμηθέντων βοσκοτόπων κατά 91% για να υπάρχει ίση μεταχείριση. Μία πιθανή πρόσθετη κατανομή βοσκοτόπων για το έτος 2025 θα μειώσει κι άλλο την ελάχιστη αυτή απόκλιση από το 2024…

Ακόμη χειρότερα, από τα 18.392 ΑΦΜ της Κρήτης τα 8.275 ΑΦΜ κατέλαβαν δημόσιο βοσκότοπο χωρίς να παράγουν γάλα ή κρέας,, αλλά με βάση την εξίσωση του Ε1 και των βοσκοτοπικών δικαιωμάτων (άρθρο 4, παρ. 5 της ΚΥΑ).

Επίσης, 16.364 ΑΦΜ με έδρα στην Κρήτη έλαβαν βοσκοτόπια ΕΚΤΟΣ ΚΡΗΤΗΣ σε 28 Περιφερειακές Ενότητες στην Πελοπόννησο, στην Στερεά Ελλάδα, στη Μακεδονία και σε όλα τα νησιά (άρθρο 6, παρ. 20 της ΚΥΑ). Συνεπώς, το 89% των Κρητικών αιγοπροβατοτρόφων πήρε βοσκοτόπια (εξ ολοκλήρου ή συμπληρωματικά) ΕΚΤΟΣ ΚΡΗΤΗΣ…

Έτι περαιτέρω, από τα 16.364 ΑΦΜ που βγήκαν εκτός Κρήτης τα 6.996 ΑΦΜ δεν παρήγαγαν γάλα και κρέας και εμφάνισαν μόνο τιμολόγιο αγοράς ζωοτροφών[16].

Υπάρχουν, όμως και ζητήματα που προέκυψαν από τα στοιχεία της ΑΑΔΕ για το 2025 και χρήζουν περαιτέρω έρευνας. Συγκεκριμένα, πληρώθηκαν βοσκοτοπικά δικαιώματα σε 29.074 ΑΦΜ στην Κρήτη ενώ οι αιγοπροβατοτρόφοι της Κρήτης καθορίστηκαν για το 2025 συνολικά (αληθινοί και ψευδείς) σε 25.609. Ακόμη χειρότερα για το 2024 πληρώθηκαν βοσκοτοπικά δικαιώματα σε 37.643 ΑΦΜ της Κρήτης! Επίσης, από τα στοιχεία της ΑΑΔΕ συμπεραίνουμε ότι στην Κρήτη αντιστοιχούν περίπου 2.000.000 στρέμματα με βοσκοτοπικά δικαιώματα που δεν ενεργοποιούνται με δημόσιο βοσκότοπο το 2024 ή το 2025, σχεδόν όση έκταση έχουν οι ιδιωτικοί βοσκότοποι όλης της Ελλάδας. Οι νησίδες ελαιώνων και αρόσιμων καλλιεργειών εντός των βοσκοτόπων, προφανώς καταλαμβάνουν τμήμα αυτής της έκτασης, αλλά πιθανώς όχι τόσο μεγάλο ποσοστό (37%) στο σύνολο των βοσκοτόπων εντός και εκτός Κρήτης. Συνεπώς, υπάρχει ένδειξη ότι πιθανόν να δηλώνονται εκτάσεις ιδιωτικών βοσκοτόπων εκτός Κρήτης, οι οποίες προφανώς δεν βόσκονται ούτε στην ελάχιστη αναλογία των 0,2 ΜΜΖ/εκτάριο από τους δηλούντες κτηνοτρόφους της Κρήτης… Από την έλλειψη παράθεσης στοιχείων στο έγγραφο της ΑΑΔΕ, συμπεραίνουμε ότι δεν έγινε σχετικό ερώτημα από την Εξεταστική Επιτροπή για τους ιδιωτικούς βοσκότοπους που δηλώθηκαν στην Κρήτη το 2025.

Τέλος, από τα στοιχεία των ΕΑΕ 2025 προκύπτει ότι δηλώθηκαν στην Κρήτη λιγότερα 571.664 αιγοπρόβατα από το 2024 χωρίς, όμως, να υπάρχει γνωστός λόγος μείωσης, ενώ από το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Κτηνιατρικής (Κτηνιατρική Βάση Δεδομένων) του ΥπΑΑΤ η αντίστοιχη μείωση μέχρι τις 31/12/2025 φτάνει συνολικά στα 989.475 αιγοπρόβατα στην Κρήτη, γεγονός που επίσης πρέπει να διερευνηθεί από ποιες περιοχές και μονάδες προέρχεται.

Στις 19-1-2026, ο Ευρωβουλευτής κ. Νίκος Παππάς (The Left) κατέθεσε ερώτηση προτεραιότητας με αίτημα γραπτής απάντησης P-000188/2026 προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, άρθρο 144 του Κανονισμού με θέμα: «Ερμηνεία της έννοιας της «πραγματικής γεωργικής δραστηριότητας» και αποτροπή τεχνητών προϋποθέσεων ενίσχυσης στο πλαίσιο της ελληνικής ΚΥΑ 3378/2025»[17]. Στις 10-3-2026, απάντησε ο κ. Christophe Hansen εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι «η Επιτροπή έλαβε γνώση του περιεχομένου της κοινής υπουργικής απόφασης σχετικά με την κατανομή επιλέξιμων βοσκοτόπων στην οποία αναφέρεται ο κ. βουλευτής μετά τη δημοσίευσή της και θα εξετάσει τον αντίκτυπό της στο πλαίσιο των συνήθων εργασιών της σχετικά με τη λειτουργία του ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης και ελέγχου (ΟΣΔΕ)» και ότι «σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, η Επιτροπή μπορεί να κινήσει διαδικασία συμμόρφωσης με σκοπό τον προσδιορισμό δημοσιονομικού κινδύνου για τον προϋπολογισμό της Ένωσης»[18].

Δυστυχώς, φαίνεται πως δεν θα αργήσει η ημέρα που η αρμόδια υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα ελέγξει τα στοιχεία από την εφαρμογή της νέας ΚΥΑ, θα διαπιστώσει προφανώς τις αθέμιτες και αδικαιολόγητες πληρωμές και θα καταλογίσει νομοτελειακά στη χώρα μας νέο πρόστιμο. Ταυτόχρονα, η προκλητική αθέτηση των προβλεπόμενων στο Action Plan 2 (δεν γνωρίζω να έχει τοποθετηθεί κανένας στομαχικός βώλος στα αιγοπρόβατα μέχρι σήμερα και δεν πρόκειται ούτε να τοποθετηθούν ηλεκτρονικοί «βώλοι» στα 4 εκατομμύρια δηλωθέντα αιγοπρόβατα στον Ψηλορείτη της Κρήτης εντός του 2026), θα θέσει σε άμεσο κίνδυνο τη διαπίστευση της ΑΑΔΕ (Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε.) με ορατό και πολύ πιθανό τον κίνδυνο στάσης πληρωμών στις αγροτικές επιδοτήσεις εντός του έτους. Πολύ ανησυχητική, όμως, είναι και η πολύ πρόσφατη (Φεβρουάριος 2026) εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το δημόσιο χρέος της Ελλάδας, για το οποίο θεωρεί ως πρόσθετο παράγοντα κινδύνου τις «δυνητικές οικονομικές επιπτώσεις των εν εξελίξει ερευνών και ελέγχων που αφορούν στη διαχείριση των αγροτικών ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων, συμπεριλαμβανομένης της Ελληνικής Αρχής Πληρωμής της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΟΠΕΚΕΠΕ)»[19].

Επιτέλους, πρέπει να γίνει απόλυτα κατανοητό ότι η εκτεταμένη και οργανωμένη διασπάθιση των ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων για την κτηνοτροφία από το 2019 μέχρι και σήμερα είναι μία τεράστια στρέβλωση στην ανταγωνιστικότητα του κτηνοτροφικού τομέα της Ελλάδας που στερεί κρίσιμους πόρους από τους πραγματικούς κτηνοτρόφους και θέτει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητά τους. Η άμεση δημοπράτηση, εκπόνηση (διετής) και εφαρμογή των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης σε όλη την Ελλάδα (πέρασε σχεδόν ένας χρόνος από τότε που εξαγγέλθηκαν από τον κ. Κ. Τσιάρα) και η οριστική και ακριβής καταμέτρηση των αιγοπροβάτων μετά την τοποθέτηση των ηλεκτρονικών «βώλων» στο ζωικό κεφάλαιο όλης της Ελλάδας θα οδηγήσουν την πατρίδα μας σε μία νέα ημέρα ανάπτυξης και προκοπής και θα διαφυλάξουν την αναπτυξιακή προοπτική των πολύ ανταγωνιστικών και εξαγώγιμων γαλακτοκομικών προϊόντων μας.

• Η μετάβαση από τον Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. στην Α.Α.Δ.Ε. και η διαχείριση των ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων στον πρωτογενή τομέα

Τόσο το σκάνδαλο των βοσκοτόπων, όσο και οι στρεβλώσεις στα προγράμματα της βιολογικής γεωργίας, κτηνοτροφίας και μελισσοκομίας και στα οικολογικά σχήματα ή οι δυσλειτουργίες του πληροφοριακού συστήματος του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε., οφείλονται αποκλειστικά σε λανθασμένες επιλογές της πολιτικής ηγεσίας του Υπ.Α.Α.Τ. και των διορισμένων Προέδρων του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. ή και κάποιων διευθυντικών στελεχών και δεν μπορούν να αποδοθούν σε διαφθορά εντός των υπαλλήλων του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. γενικότερα. Ο Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. δεν βρίσκονταν σε επιτήρηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για λόγους διαφθοράς. Ο Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. βρίσκονταν σε επιτήρηση για τη μη συμμόρφωση με ορισμένα κριτήρια διαπίστευσης όπως αυτά ορίζονται στις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και συγκεκριμένα για τους ελέγχους εποπτείας και για την έλλειψη προσωπικού! Ούτε, φυσικά, ευθύνονται οι υπάλληλοι του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. για την κοινόχρηστη βόσκηση, για την «τεχνική λύση» κατανομής των βοσκοτόπων, για τη μη υλοποίηση των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης, για τις επιδοτήσεις σε βοσκοτόπους χωρίς ζώα, για τις ψευδείς δηλώσεις στην Κτηνιατρική Βάση Δεδομένων, για τη μη αναγραφή του ΑΤΑΚ στα αγροτεμάχια, για τη μη ολοκλήρωση του Κτηματολογίου και του Δασολογίου, για τις ψευδείς δηλώσεις στο Ε9 και στα ηλεκτρονικά μισθωτήρια της Α.Α.Δ.Ε., για τα λάθη και τις αστοχίες του 2022 κατά τη μετάβαση των δηλώσεων των άμεσων ενισχύσεων στο κυβερνητικό νέφος (gov.gr), για την έλλειψη πληροφόρησης και τις αστοχίες του 2023 (πρώτου έτους εφαρμογής της νέας ΚΑΠ), για τις πρωτοφανείς καθυστερήσεις στην υποβολή των Ενιαίων Αιτήσεων Ενίσχυσης μετά το 2023, για τις επιλογές, τις αμοιβές και το έργο των ιδιωτών παρόχων λογισμικού και τεχνικών συμβούλων του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε., για τις ωμές πολιτικές παρεμβάσεις στο έργο τους…

Ο Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. χρειάζονταν σημαντική αναβάθμιση και ανεξαρτητοποίηση. Να μετατραπεί σε ΝΠΔΔ, να προσληφθούν άμεσα άλλοι 500 εργαζόμενοι κατάλληλων ειδικοτήτων με διαγωνισμό του ΑΣΕΠ για να ενισχύσουν το έργο των έμπειρων στελεχών του (συνολικά μόλις 520 εργαζόμενοι σήμερα), να δοθούν τα κατάλληλα εργαλεία εποπτείας και η πρόσβαση στις κατάλληλες βάσεις δεδομένων. Διαφωνούμε με την υπαγωγή του έργου του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων[20], η οποία είναι κατά την άποψη μας μία λανθασμένη επιλογή, επειδή είναι παντελώς διαφορετική η φιλοσοφία της Α.Α.Δ.Ε. που εισπράττει χρήματα από τους ευπορότερους, από τη φιλοσοφία των ευρωπαϊκών αγροτικών ενισχύσεων που είναι να στηρίζονται – επιδοτούνται οι  φτωχότεροι για να διατηρείται το φυσικό περιβάλλον και για να παράγονται ασφαλή και ποιοτικά τρόφιμα. Επίσης, η Α.Α.Δ.Ε. ασχολείται κυρίως με αλφαριθμητικά δεδομένα, ενώ ο Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. με γεωχωρικά δεδομένα και η προσέγγιση της Α.Α.Δ.Ε. είναι οικονομοτεχνική, ενώ η προσέγγιση του Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. είναι γεωτεχνική. Τέλος, είναι απολύτως αναγκαία η οργανική σχέση εποπτείας του έργου του Οργανισμού με το αρμόδιο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, η οποία έχει χαθεί με τη μετάβαση στην ΑΑΔΕ.

Σύμφωνα με τον Καν. (ΕΕ) 2115/2021, οι στόχοι της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, στο πλαίσιο της οποίας λειτουργεί ο εθνικός φορέας ελέγχου και πληρωμής των ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (σήμερα στην Α.Α.Δ.Ε.), είναι:

(α) η προώθηση ενός έξυπνου, ανταγωνιστικού, ανθεκτικού και διαφοροποιημένου γεωργικού τομέα που θα διασφαλίζει μακροπρόθεσμα την επισιτιστική ασφάλεια,

(β) η στήριξη και ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της βιοποικιλότητας, και της δράσης για το κλίμα και συμβολή στην επίτευξη των περιβαλλοντικών και κλιματικών στόχων της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των δεσμεύσεών της στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού,

(γ) η ενίσχυση του κοινωνικοοικονομικού ιστού των αγροτικών περιοχών.

Συνεπώς, οποιαδήποτε αυστηρή φοροεισπρακτική λογική, καθώς και η λογική των εξοντωτικών και εξονυχιστικών ελέγχων για ΑΤΑΚ και ΚΑΕΚ (οι οποίοι ειδικοί έλεγχοι και δεν προβλέπονται από τη σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία) σε μία χώρα που δεν έχει ολοκληρώσει το Εθνικό της Κτηματολόγιο, δεν έχει καταμετρήσει με ακρίβεια τα δάση, τα βοσκοτόπια και τα αιγοπρόβατά της και έχει ένα κληρονομικό δίκαιο που κατατεμαχίζει τον αγροτικό κλήρο χωρίς ταυτόχρονα να διενεργεί συχνά αναδασμούς της γεωργικής γης, θα δημιουργήσουν μεγαλύτερη απόκλιση και όχι σύγκλιση προς τους στόχους της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, καθώς θα κινούνται σε λάθος κατεύθυνση. Από την άλλη πλευρά, οι έλεγχοι πρέπει να είναι καθολικοί και ουσιαστικοί ως προς το γεωτεχνικό περιεχόμενο και τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την Κοινή Γεωργική Πολιτική και να μην δίνεται γενική αμνηστία, η οποία αδικεί τους πραγματικούς παραγωγούς, όπως συνέβη πρόσφατα με την υπ΄ αρ. 82416/2-4-2026 (ΦΕΚ Β΄1946) Υπουργική Απόφαση.

Συμπερασματικά, μια πιθανή απώλεια σημαντικών ευρωπαϊκών οικονομικών ενισχύσεων από αυτή την πειραματική και αντισυμβατική μετάβαση στην Α.Α.Δ.Ε. θα είναι ολέθρια για την αγροτική παραγωγή στην Ελλάδα, η οποία βρίσκεται σήμερα στην «κόψη του ξυραφιού» από το υψηλό κόστος παραγωγής, την πτώση των τιμών παραγωγού από τη σύναψη πληθώρας εμπορικών συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών, καθώς και από τις αρνητικές συνέπειες της κλιματικής κρίσης και θα οδηγήσει πιθανώς ακόμη και σε οικονομική καταστροφή και επισιτιστική κρίση…

• Η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της Κλιματικής Κρίσης στην πρωτογενή παραγωγή

Η κλιματική κρίση είναι ήδη εδώ και είναι η κρίση που προκάλεσε η αλόγιστη και μονοδιάστατη χρήση του τεχνολογικού πολιτισμού χωρίς φιλο-περιβαλλοντική συνείδηση – διάσταση. Συνεπώς, είναι μία κρίση με βάση ηθική, κοινωνική και πολιτική και για αυτό το λόγο για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά απαιτείται πρώτα από όλα η συνειδητοποίηση του λάθους και η αλλαγή νοοτροπίας. Η κλιματική κρίση δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποτελέσει άλλοθι συγκάλυψης λανθασμένων πολιτικών, ανεπαρκειών και σοβαρών παραλείψεων, ούτε να εργαλειοποιηθεί για την προώθηση διεθνών επιχειρηματικών συμφερόντων και σχεδίων (π.χ. πολεμική κατά της ζωικής παραγωγής προς όφελος του «εναλλακτικού κρέατος»).

Από ένα νέο τρόπο σκέψης και πράξης, ο οποίος είναι συμβατός με τη βιώσιμη πράσινη ανάπτυξη, εμπνέονται οι προτάσεις των οκτώ (8) Ομάδων Εργασίας, οι οποίες συγκροτήθηκαν με την υπ΄ αρ. 98/2-2-2024 (ΑΔΑ: 9ΦΒ446ΨΧΛΨ-ΖΡΛ) απόφαση της Διοικούσας Επιτροπής του Περ. Παραρτήματος Κεντρικής Μακεδονίας του ΓΕΩΤ.Ε.Ε., όπως αυτή τροποποιήθηκε με την υπ΄ αρ. 453/4-6-2024 (ΑΔΑ: Ψ1Σ346ΨΧΛΨ-ΙΗΕ) απόφασή της, για την κατάθεση τεκμηριωμένων προτάσεων με στόχο την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης στην πρωτογενή παραγωγή και στο φυσικό περιβάλλον στη γεωγραφική περιοχή του Περ. Παραρτήματος Κεντρικής Μακεδονίας του ΓΕΩΤ.Ε.Ε. (Ημαθία, Θεσσαλονίκη, Κιλκίς, Πέλλα, Πιερία και Χαλκιδική). Η συμμετοχή των εβδομήντα πέντε (75) ειδικών επιστημόνων στις ανωτέρω Ομάδες Εργασίες πραγματοποιήθηκε μετά από σχετική εισήγηση των αρμοδίων Τμημάτων του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.) και του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδας (ΔΙ.ΠΑ.Ε.), καθώς και των Ινστιτούτων του ΕΛ.Γ.Ο. – Δήμητρα και χαρακτηρίστηκε από πνεύμα αφοσίωσης και εθελοντικής προσφοράς.

Τα πολυσέλιδα (345 σελίδες) αναλυτικά και εμπεριστατωμένα Πορίσματα των Ομάδων Εργασίας με τις προτάσεις των 75 ειδικών επιστημόνων παραδόθηκαν στην Κυβέρνηση[21]^, [22], ενώ και τα πολυσέλιδα πρακτικά (814 σελίδες) της Διημερίδας που διοργανώθηκε από το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. Κεντρικής Μακεδονίας στις 23 και 24 Ιανουαρίου 2025 με ομιλητές τα μέλη των Ομάδων Εργασίας είναι δημόσια διαθέσιμα στην ιστοσελίδα του Επιμελητηρίου[23]. Παρά ταύτα, κανένα ενδιαφέρον από την Κυβέρνηση για αυτό το μοναδικό στον Ελλαδικό χώρο πολύτιμο υλικό δεν εκδηλώθηκε μέχρι σήμερα.

Η Κεντρική Μακεδονία βρίσκεται στην αιχμή του προβλήματος της κλιματικής κρίσης για τη χώρα, τόσο λόγω της ταχύτερης εξέλιξης της κλιματικής κρίσης στην περιοχή μας σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα (η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας στην Κεντρική Μακεδονία είναι μεγαλύτερη από την αύξηση του μέσο όρου της Ελλάδας), όσο και λόγω της ύπαρξης εντατικών καλλιεργειών (ελιές Χαλκιδικής, βερίκοκα, ροδάκινα, ακτινίδια κ.α.) με έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό και ανεπτυγμένη μεταποιητική βιομηχανία που προϋποθέτουν το παραδοσιακό ψύχος του χειμώνα. Η γνώση των απαιτήσεων σε ψύχος μίας ποικιλίας είναι το περισσότερο σημαντικό μέτρο αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής στη δενδροκομία, καθώς οι παραγωγοί πρέπει να διαλέγουν ποικιλίες ανάλογα με τις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται στην περιοχή τους. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ ειδών, αλλά και ποικιλιών σε ένα είδος, ως προς τις ανάγκες σε ψύχος για να διασπαστεί ο λήθαργος, όμως δυστυχώς δεν υπάρχουν δεδομένα για το μεγάλο αριθμό ποικιλιών που δίδονται για καλλιέργεια κάθε χρόνο στη χώρα μας.

Στην Κεντρική Μακεδονία, επίσης, αναμένονται περισσότεροι καύσωνες, λιγότερες συνολικές βροχοπτώσεις με αύξηση της ραγδαιότητας ανά βροχόπτωση και μικρότερες μόνιμες ροές ποταμών, υψηλότερος κίνδυνος ξηρασίας και συνεπώς μεγαλύτερος ανταγωνισμός για τα ύδατα, μείωση της απόδοσης των καλλιεργειών και δυσκολότερες συνθήκες για την κτηνοτροφία.

Δύο από τα μεγαλύτερα προβλήματα της κλιματικής κρίσης, τα οποία αποτελούν πρόκληση για όλες τις καλλιέργειες, είτε ετήσιες (σιτηρά, βιομηχανικά, λαχανοκομικά φυτά κ.α.), είτε πολυετείς (αμπέλια, οπωρώνες, μηδική κ.α.) στην Ελλάδα και στη Μεσόγειο, είναι ο περιορισμός της διαθέσιμης εδαφικής υγρασίας στα φυτά και ο κίνδυνος της διάβρωσης του εδάφους από τις καταρρακτώδεις βροχοπτώσεις. Για την αντιμετώπιση αυτών και άλλων προβλημάτων, απαιτείται μια γενική και εκ βάθρων αλλαγή στην καλλιεργητική φιλοσοφία με την υιοθέτηση από τους Έλληνες γεωργούς της Γεωργίας Συντηρήσεως (ΓΣ) και της Αναγεννητικής Γεωργίας (ΑΓ). Η ΓΣ ορίζεται από τον FAO ως ένα σύστημα γεωργίας που προωθεί την ελαχιστοποίηση της αναμόχλευσης του εδάφους (δηλαδή χωρίς όργωμα), τη διατήρηση μακροπρόθεσμης κάλυψης του εδάφους, και τη διαφοροποίηση των φυτικών ειδών. Η είσοδος ατμοσφαιρικού αέρα στο έδαφος, με την άροση, στη Συμβατική Γεωργία (ΣΓ) έχει ως αποτέλεσμα την έντονη δραστηριότητα των αερόβιων μικροβίων του εδάφους, την αποικοδόμηση της οργανικής ουσίας και την έκλυση CO₂ στην ατμόσφαιρα. Η ΓΣ αυξάνει την αντοχή των συσσωματωμάτων, αυξάνει τον άνθρακα στα επιφανειακά στρώματα του εδάφους (ιδιαίτερα όταν υπάρχει αυξημένη ποσότητα βιομάζας, όπως με λίπανση και άρδευση), αυξάνει την εδαφική υγρασία και τη δραστηριότητα των μικροοργανισμών και μειώνει τη διάβρωση, τη συμπίεση των εδαφών και το εύρος της θερμοκρασίας του εδάφους. Ενώ η ΓΣ στοχεύει στη διατήρηση της παραγωγικότητας των εδαφών, η Αναγεννητική Γεωργία (ΑΓ) στοχεύει στην αποκατάσταση – αναγέννηση των εδαφών, που εξαιτίας της μονοκαλλιέργειας και της συχνής άροσης, έχουν υποβαθμιστεί. Παρότι δεν υπάρχει γενικά αποδεκτός ορισμός της ΑΓ, η ΑΓ στην ουσία περιλαμβάνει τις βασικές αρχές της ΓΣ, και συχνά επιπρόσθετες πρακτικές και τεχνολογίες (π.χ. γεωργία ακριβείας, κυκλική οικονομία, χρήση εδαφοβελτιωτικών, συμμετοχή της κτηνοτροφίας, όπως βόσκηση, προσθήκη κοπριάς, αγροδασοπονία) και είναι εξέλιξη της ΓΣ.

Οι προτάσεις των Ομάδων Εργασίας για την πρωτογενή παραγωγή για να είναι αποτελεσματικές θα πρέπει να υιοθετηθούν από τους παραγωγούς σε μεγάλη κλίμακα, γεγονός που απαιτεί μια σειρά ενεργειών που περιλαμβάνουν την κατανόηση του γενικότερου προβλήματος της κλιματικής και ενεργειακής κρίσης και την ευαισθητοποίηση, την μελέτη των επιμέρους δυσκολιών κάθε συστήματος παραγωγής και κάθε τόπου, την διάχυση της νέας γνώσης, την επεξεργασία των δεδομένων και εντέλει την ορθολογική διαχείριση και λήψη σωστών αποφάσεων από την πλευρά των παραγωγών. Για τον σκοπό αυτό δεν αρκούν επιμέρους εκπαιδεύσεις σεμιναριακού τύπου σε εξειδικευμένα θέματα παραγωγής από τον ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ ή η κατάρτιση σε συγκεκριμένες πλατφόρμες ψηφιακής διαχείρισης από ιδιωτικούς φορείς. Τουναντίον, απαιτείται η ολοκληρωμένη και πλήρως οργανωμένη προσέγγιση μάθησης από σύγχρονα εκπαιδευμένους γεωτεχνικούς – συμβούλους παραγωγής και  άλλους ειδικούς, με βιωματική μάθηση στο πεδίο (επιδεικτικοί αγροί) και συντονισμό – εποπτεία από δημόσιους φορείς, στην κατεύθυνση της δημιουργίας ενός αξιόπιστου και αποτελεσματικού πλαισίου γνώσης και αξιοποίησης της πληροφορίας για τους παραγωγούς, οι οποίοι θα πρέπει να νιώσουν ασφάλεια, δυνατότητα επιβίωσης και διασφάλισης του εισοδήματος τους σε αυτές τις αχαρτογράφητες συνθήκες που καλούνται να ασκήσουν τη γεωργία στις μέρες μας. Είναι αναγκαίο να ανασυσταθούν οι γεωργικές εφαρμογές σε επίπεδο δημόσιο. Να δημιουργηθούν σε κάθε Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής (Δ.Α.Ο.Κ.) ανά Περιφερειακή Ενότητα, Τμήματα Προσαρμογής στην Κλιματική Κρίση, τα οποία θα στελεχωθούν με γεωτεχνικούς επιστήμονες, οι οποίοι θα προσληφθούν, επί τούτου, με ειδικές εξετάσεις σε θέματα γεωτεχνικά. Συνεχίζοντας, είναι απαραίτητο να προσμετρούνται με μόρια και οι μεταπτυχιακές σπουδές, εξειδικεύσεις, που θα έχουν σχέση με το θέμα της κλιματικής αλλαγής και οι επιστήμονες αυτοί θα πρέπει να κάνουν ειδική εξάμηνη εισαγωγική εκπαίδευση στα θέματα της αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης στα πανεπιστήμια πριν αναλάβουν υπηρεσία. Τέλος, απαιτείται να έχουν την ευχέρεια αυτοί οι άνθρωποι να βγουν έξω σε χωριά και κωμοπόλεις για να αναζητήσουν και να έρθουν σε επαφή με αγρότες με διάθεση και ανοικτό πνεύμα σε αλλαγές και να τους βάλουν μπροστάρηδες, με επιδεικτικούς αγρούς, για να βλέπουν οι υπόλοιποι, πιο δύσπιστοι, αγρότες την επόμενη και τη μεθεπόμενη χρονιά τα καλά αποτελέσματα και να σπεύδουν να τους μιμηθούν.

Ακόμη, απαιτείται η εξοικονόμηση δημόσιας χρηματοδότησης από εθνικούς ή ευρωπαϊκούς πόρους για την άμεση διενέργεια περαιτέρω έρευνας σε εξειδικευμένα θέματα προσαρμογής στην κλιματική κρίση, όπως είναι η διερεύνηση των αναγκών σε ψύχος των ποικιλιών πυρηνόκαρπων (ροδακινιά, βερικοκιά, κερασιά κ.α.) δέντρων που καλλιεργούνται στην Κεντρική Μακεδονία, η δημιουργία πρωτοκόλλων εφαρμογής της Γεωργίας Συντηρήσεως ή της Αναγεννητικής Γεωργίας σε όλα τα είδη καλλιεργειών φυτικής παραγωγής, η χρήση βιοδιεγερτών, η δημιουργία νέων ποικιλιών ανθεκτικών στις αβιοτικές καταπονήσεις (πλημμύρες, ξηρασία, αλατὀτητα, θερμική καταπόνηση) με τη συνεισφορά και την αξιοποίηση του εγχώριου γενετικού υλικού, μέσω της κατάλληλης επιλογής και ανάδειξής του, η συγκριτική αξιολόγηση της αποδοτικότητας των αρδευτικών συστημάτων μέσω δεικτών και σύγχρονων μεθοδολογιών, η αποτελεσματική ρύθμιση της θερμοκρασίας στα θερμοκήπια με τη χρήση συστημάτων IoT ΄Internet of Things΄ και τεχνητής νοημοσύνης ΄AI΄ για τη βελτίωση της απόδοσης και της βιωσιμότητας αυτών των συστημάτων καλλιέργειας υπό της νέες συνθήκες της εξελισσόμενης κλιματικής αλλαγής, η μοντελοποίηση και η πρόβλεψη του αντίκτυπου της κλιματικής κρίσης σε σχέση με την εξάπλωση φυτοπαθογόνων ή παθογόνων παραγόντων των παραγωγικών ζώων ή των ιχθύων κ.α.

Τέλος, απαιτείται η εξοικονόμηση δημόσιας χρηματοδότησης από εθνικούς ή ευρωπαϊκούς πόρους για την άμεση εκπόνηση μελετών και κατασκευή φραγμάτων ή δεξαμενών για αποθήκευση νερού και ιδιαιτέρως στον Αξιό ποταμό, μικρών φραγμάτων ανάσχεσης ροής σε χειμάρρους για τεχνητό εμπλουτισμό του υδροφορέα, έργων ορεινής υδρονομίας (χαμηλά φράγματα, αναβαθμίδες, εξωποτάμιες λιμνοδεξαμενές) για εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων και για αντιπλημμυρική προστασία, έργων υδρομάστευσης και αξιοποίησης των πηγαίων νερών, έργων τεχνητού εμπλουτισμού του υπόγειου νερού των υδροφόρων στρωμάτων με επεξεργασμένα νερά (αστικά λύματα) μέσω λεκανών διήθησης και γεωτρήσεων, έργων αποκατάστασης κοιτών των ποταμοχειμάρρων με λύσεις βασισμένες στη λειτουργία της φύσης (Natural Based Solutions) κ.α.

          Ανάλογες τεκμηριωμένες και ολοκληρωμένες προτάσεις έχουν κατατεθεί και για τη ζωική παραγωγή και την υγεία των παραγωγικών ζώων, τη μελισσοκομία, την αλιεία και τις υδατοκαλλιέργειες, τις δασικές πυρκαγιές και τα πλημυρρικά φαινόμενα^{21, 22, 23}, αλλά, επίσης δεν έτυχαν αξιοποίησης. Φαίνεται πως το γεγονός ότι το τεράστιο αυτό έργο έγινε δωρεάν και υπήρξε το αποτέλεσμα του εθελοντισμού – πατριωτισμού των ειδικών και έγκριτων γεωτεχνικών επιστημόνων συνετέλεσε στο να μην εκτιμηθεί ανάλογα από την Πολιτεία. Πιθανότατα, εάν η Κυβέρνηση έδινε ένα μεγάλο χρηματικό ποσό για να πάρει τα ίδια παραδοτέα, θα τα αναδείκνυε και θα τα διαφήμιζε. Τουλάχιστον, όμως, τώρα γνωρίζετε ποιοι γεωτεχνικοί επιστήμονες έχουν τη γνώση και τη γνώμη για να σας βοηθήσουν με την Κλιματική Κρίση και θα πρέπει να τους αξιοποιήσετε…

• Οι επιπτώσεις των εμπορικών συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Η περίπτωση της φέτας

Την 1η Μαΐου 2026, τέθηκε σε ισχύ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η λεγόμενη «Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία» (Interim Trade Agreement – iTA) της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ[24], παρά την απόφαση του  Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (στις 21 Ιανουαρίου 2026) να σταλθεί η συμφωνία αυτή για έλεγχο στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Οι εξελίξεις στις εμπορικές συμφωνίες ελευθέρας συναλλαγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ραγδαίες (νέες συνολικές συμφωνίες με Ινδία και Αυστραλία περιμένουν να κυρωθούν, οι συμφωνίες Everything But Arms – ΕΒΑ με τις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας και της Αφρικής επιδρούν καθοριστικά σε συγκεκριμένα προϊόντα) και θα πρέπει επιτέλους η Ελλάδα να έχει τεκμηριωμένο λόγο και επιδραστική άποψη, όπως τα υπόλοιπα κράτη μέλη.

H «MERCOSUR» είναι η «Κοινή Αγορά του Νότου», ιδρύθηκε το 1991 και έχει ως πλήρη μέλη τις χώρες Αργεντινή, Βραζιλία, Βολιβία (εντάχθηκε το 2024), την Ουρουγουάη και την Παραγουάη, ενώ η ιδιότητα του μέλους που είχε η Βενεζουέλα αναστάλθηκε το 2016 για πολιτικούς λόγους. Συνδεδεμένες με συμφωνίες με τη ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ είναι και η Χιλή, το Περού κ.α. Αποτελεί μία κοινή αγορά 295.000.000 περίπου καταναλωτών που δεν θα άφηνε ασυγκίνητη την Ε.Ε., η οποία ξεκίνησε διαπραγματεύσεις μαζί τους για μία εμπορική συμφωνία από το 1999. Είναι μία αγορά, όμως, με χαμηλό βιοτικό επίπεδο και γεωργική έκταση τριπλάσια της Ευρωπαϊκής.

Ο τρόπος παραγωγής των αγροτικών προϊόντων που αποτελούν την κύρια παραγωγή της ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ, διαφέρει ριζικά από τον Ευρωπαϊκό και οδηγεί σε πολύ χαμηλό κόστος παραγωγής. Υπάρχει εκτεταμένη η λεγόμενη «υιοθεσία γης», καθώς μεγάλες εταιρίες αγοράζουν τη γη και προχωρούν σε καθετοποιημένη παραγωγή (το 60% της γεωργικής γης της Βολιβίας και το 35% της Παραγουάης ανήκει σε εταιρίες), σημαντική παιδική εργασία, αποψίλωση δασών για δημιουργία νέας γεωργικής γης στον Αμαζόνιο και αλλού, ενώ οι εκτάσεις οι οποίες είναι καλλιεργημένες με γενετικώς τροποποιημένα φυτά αποτελούν το 47% του συνόλου παγκοσμίως.

Το 2024, η ΕΕ εισήγαγε προϊόντα αξίας 56 δις ευρώ από τις χώρες της ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ, εκ των οποίων το 43% ήταν αγροτικά προϊόντα και το 31% ορυκτά. Αντίστοιχα, η ΕΕ εξήγαγε στις χώρες της ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ προϊόντα αξίας 55 δις ευρώ, εκ των οποίων το 28% ήταν μηχανήματα και το 25% χημικά. Η υπό έγκριση εμπορική συμφωνία προβλέπει την κατάργηση ή τη μείωση του 93% των υπαρχόντων δασμών που για τα κρέατα σήμερα φθάνουν στο 63% και για τα ποτά στο 35%. Όπως, γίνεται αντιληπτό η μείωση των δασμών θα ωφελήσει τη Γερμανία και τις Σκανδιναβικές χώρες και όσες χώρες εξάγουν προς τη ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ και θα δημιουργήσει τεράστιο πρόβλημα στον γεωργικό τομέα των Ευρωπαϊκών χωρών με αθέμιτο ανταγωνισμό αγροτικών προϊόντων της ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ αμφιβόλου ποιότητας ή και επικίνδυνων για την υγεία των καταναλωτών.

Οι Βρυξέλλες δικαιολογούν αυτή την απόφαση με το επιχείρημα ότι οι αγρότες στην ΕΕ είναι μόνο το 3,8% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού, ενώ στη βιομηχανία απασχολείται το 24%. Στην Ελλάδα, όμως, οι επαγγελματίες αγρότες καταλαμβάνουν το 9% της απασχόλησης (ΕΛΣΤΑΤ 2021) και άλλο 9% καταλαμβάνουν και οι εργαζόμενοι στη μεταποίηση, αλλά το 37,5% της Ελληνικής μεταποίησης σχετίζεται με τα τρόφιμα (ΙΟΒΕ 2025). Η απομάκρυνση των δασμών θα διευρύνει το έλλειμμα του ισοζυγίου εξαγωγών – εισαγωγών αγροτικών προϊόντων, τροφίμων και ποτών της Ελλάδας  σε βλαπτικά επίπεδα όχι μόνο για την πρωτογενή παραγωγή, αλλά και για την Εθνική Οικονομία, καθώς ελλείμματα του εμπορικού ισοζυγίου αγροτικών προϊόντων, τροφίμων και ποτών άνω των 2 δις ευρώ συνέβαλαν στη χρεωκοπία της χώρας το 2009.

Οι εξαγωγές των Ελληνικών αγροτικών προϊόντων δεν αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά με την προβλεπόμενη μείωση των δασμών γιατί προνομιακή θέση σε αυτές τις χώρες έχουν η Ισπανία και η Πορτογαλία με παρόμοια προϊόντα, αλλά και επειδή οι καταναλωτές της ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ έχουν χαμηλό βιοτικό επίπεδο και τα ελληνικά προϊόντα είναι ποιοτικά και ακριβά για αυτούς. Η προστασία των ΠΟΠ προϊόντων θα γίνει πλήρως σε μία επταετία, αλλά θα έχουν τα προαναφερθέντα μειονεκτήματα για τη συγκεκριμένη αγορά, ενώ η παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος και φέτας δεν θα επαρκεί για επιπλέον εξαγωγές μετά τα πρωτοφανή, σε έκταση, μέτρα εκρίζωσης της ευλογιάς και του αφθώδους πυρετού.

Όσον αφορά στη ρήτρα αμοιβαιότητας για την αλλαγή του τρόπου αγροτικής παραγωγής στις χώρες της ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ και τη συμμόρφωση προς τα ευρωπαϊκά πρότυπα, αυτή αποτελεί απλώς ευχολόγιο, καθώς δεν πρόκειται να αλλάξει το δεδομένο ότι μόνο στην Αργεντινή και στη Βραζιλία καλλιεργούνται γενετικώς τροποποιημένα φυτά σε έκταση 900.000.000 στρεμμάτων (30 φορές η συνολική γεωργική έκταση της Ελλάδας) ή ότι θα υπάρχουν αυξημένες επιμολύνσεις στα αγροτικά τους προϊόντα με αφλατοξίνες, καρκινογόνες ορμόνες και απαγορευμένα φυτοφάρμακα, χωρίς να υπάρχει επαρκές σύστημα ιχνηλασιμότητας, ώστε οι δειγματοληπτικοί έλεγχοι στην Ευρώπη να έχουν κάποιο αποτέλεσμα (όταν και αν γίνονται…). Δεν μπορεί να γίνει η Λατινική Αμερική Ευρώπη σε λίγα χρόνια και δεν νομίζω ότι το θέλει, καθώς έχοντας γεωργική έκταση τριπλάσια της Ευρωπαϊκής αντίστοιχης, εξάγει αγροτικά προϊόντα σε όλο τον κόσμο.

Άμεση απόρροια της επικείμενης εφαρμογής της συμφωνίας ΕΕ – ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ θα είναι να πληγούν σημαντικά από τις μεγάλες πιέσεις στην τιμή του παραγωγού στην Ελλάδα οι τομείς του μελιού, του ρυζιού, του αραβοσίτου, του κρέατος πουλερικών και βοοειδών, του κρασιού, του επιτραπέζιου σταφυλιού, των λεμονιών, αβοκάντο και άλλων προϊόντων. Υπάρχει ακόμη ο κίνδυνος ελληνοποιήσεων, αλλά και μονοπωλιακών εμπορικών πρακτικών μετά την εκτόπιση / εξόντωση των Ελληνικών επιχειρήσεων. Το υπό θεσμοθέτηση ταμείο στην ΕΕ των 6 δις ευρώ ως αποζημίωση για τις ζημίες από την εφαρμογή της επικείμενης συμφωνίας για 27 χώρες της ΕΕ και για όλους τους κλάδους παραγωγής είναι ανεπαρκέστατο.

Συμπερασματικά, πρόκειται για μία επιβλαβή συμφωνία για την Ελλάδα, που μετά την κλιματική κρίση και το αυξημένο κόστος παραγωγής, θα μειώσει έτι περαιτέρω τις τιμές των αγροτικών προϊόντων με την εισαγωγή προϊόντων αμφιβόλου ποιότητας και πιθανόν να εξοντώσει ολόκληρους κλάδους της Ελληνικής πρωτογενούς παραγωγής. Και δυστυχώς, όλα αυτά θα συμβούν με τη συναίνεση και την υπογραφή της Ελληνικής Κυβέρνησης…

Αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση της Κυβέρνησης προς τους Έλληνες αγρότες και καταναλωτές να αυξηθεί σημαντικά το επίπεδο των δειγματοληπτικών ελέγχων των εισαγόμενων αγροδιατροφικών προϊόντων από τις χώρες της ΜΕΡΚΟΣΟΥΡ με άμεσες επαρκείς προσλήψεις γεωπόνων, κτηνιάτρων και ιχθυολόγων, με αύξηση των πιστοποιημένων εργαστηρίων, με επαρκή και σύγχρονη υλικοτεχνική υποδομή και με έγκαιρη καταβολή των προβλεπόμενων ελεγκτικών επιδομάτων. Είναι ο μόνος τρόπος για να θωρακίσουμε τόσο την Ελληνική πρωτογενή παραγωγή, όσο και την υγεία και ευζωία των Ελληνίδων/ων.

Επιπροσθέτως, στις 24-3-2026 ανακοινώθηκε επίσημα η νέα Εμπορική Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών μεταξύ Ε.Ε. και Αυστραλίας[25] και δυστυχώς, για δεύτερη φορά μετά τη Συμφωνία CETA με τον Καναδά, δώσαμε την ονομασία “ΦΕΤΑ” στα προϋπάρχοντα λευκά τυριά από αγελαδινό γάλα και της Αυστραλίας[26].

Αυτή η πρόβλεψη είναι ΒΛΑΠΤΙΚΗ για τα Ελληνικά συμφέροντα κι επειδή δεν κυρώθηκε ακόμη αυτή η συμφωνία, θα πρέπει η Ελληνική Κυβέρνηση, οι Έλληνες Ευρωβουλευτές και οι Βουλευτές του Ελληνικού Κοινοβουλίου να δώσουν τον αυτονόητο αγώνα για την ΦΕΤΑ μας για τους ακόλουθους λόγους:

1. Εφόσον δεχόμαστε ότι στον Καναδά και στην Αυστραλία παράγεται τυρί με την ονομασία “ΦΕΤΑ”, συνεπάγεται ότι η ονομασία “ΦΕΤΑ” μπορεί να μην είναι ονομασία γεωγραφικής ένδειξης (για την Ε.Ε. είναι Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης Π.Ο.Π.), αλλά ονομασία τύπου τυριού…

2. Αυτό είναι το κύριο επιχείρημα του κ. Jamieson Greer, Εμπορικού Εκπροσώπου των Η.Π.Α., ότι δηλαδή δεν υπάρχει στην Ελλάδα γεωγραφική περιοχή με το όνομα “ΦΕΤΑ” και συνεπώς δεν θα πρέπει να θεωρείται στην Ε.Ε. ως προϊόν γεωγραφικής ένδειξης Π.Ο.Π. η “ΦΕΤΑ”. Αυτή η συζήτηση άνοιξε πριν λίγες ημέρες για να μπορούν να εξάγουν οι Η.Π.Α. στην Ε.Ε. λευκά αγελαδινά τυριά από το Ουϊνσκόνσιν με την ονομασία “ΦΕΤΑ”…

3. Εφόσον δεν θέτουμε καν στις Εμπορικές Συμφωνίες της Ε.Ε. με τρίτες χώρες την υποχρέωση να μην ονομάζεται ως “ΦΕΤΑ” ένα αγελαδινό λευκό τυρί του Καναδά και της Αυστραλίας, και ούτε θέτουμε τουλάχιστον την υποχρέωση αυτό το τυρί να έχει παραχθεί από πρόβειο ή αιγοπρόβειο γάλα (έως 30% γίδινο γάλα), με την αποδοχή της χρήσης της ονομασίας “ΦΕΤΑ” στον Καναδά και στην Αυστραλία, ουσιαστικά δυσφημούμε το Ελληνικό αυθεντικό προϊόν με αγελαδινά λευκά τυριά που μόνο οπτικά προσομοιάζουν, αλλά υστερούν σημαντικά θρεπτικά και οργανοληπτικά… Και όποιος τα δοκιμάσει και δεν ξέρει, δεν θα ενδιαφερθεί να δοκιμάσει ούτε την Ελληνική Φέτα…

4. Υπάρχουν διάφορες επιχειρήσεις στην Αυστραλία που παράγουν τα τελευταία πέντε χρόνια αγελαδινό λευκό τυρί με την ονομασία “ΦΕΤΑ”, κάποιες από αυτές έχουν ως επίσημη επωνυμία της επιχείρησής τους ένα Ελληνικό τοπωνύμιο που παραπλανάει από μόνο του, ακόμα κι αν αναγραφεί ότι είναι προϊόν Αυστραλίας, ενώ αυτές οι επιχειρήσεις εξάγουν την “ΦΕΤΑ” τους και σε Ασιατικές χώρες μεγεθύνοντας σημαντικά το πρόβλημα του αθέμιτου ανταγωνισμού και της δυσφήμησης της ποιότητας του αυθεντικού προϊόντος…

5. Ήδη στην τελευταία αναθεώρηση του φακέλου του Π.Ο.Π. ΦΕΤΑ στην Ε.Ε. δεν υπάρχει ειδική αναφορά στις Ελληνικές αυτόχθονες φυλές (αφού αποτελούν πλέον μία μικρή μειοψηφία που δεν την προστατεύουμε ουσιαστικά), αλλά μόνο στην σπάνια χλωρίδα των βοσκοτόπων μας. Χωρίς τα Διαχειριστικά Σχέδια Βόσκησης και την κατάργηση της εικονικής βόσκησης της «τεχνικής λύσης», η προστασία Π.Ο.Π. της φέτας από καιροφυλακτούντες Δανούς και άλλους εταίρους κρέμεται από μία κλωστή… Επισημαίνεται ότι η κατάργηση της κοινόχρηστης βόσκησης και η ορθή εφαρμογή των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης αναμένεται να πενταπλασιάσει την παραγωγικότητα των βοσκοτόπων μας, να μειώσει το κόστος παραγωγής και να δώσει νέα ώθηση στην ΦΕΤΑ. Και μόνο για αυτό το λόγο έπρεπε ήδη να έχουν εκπονηθεί…

6. Η αποτυχημένη προσπάθεια περιορισμού και εκρίζωσης της ευλογιάς των αιγοπροβάτων στην Ελλάδα και η λανθασμένη επιλογή, κατά την άποψή μου, να θανατωθούν περισσότερα από 500.000 αιγοπρόβατα, δυναμιτίζει κυριολεκτικά το πιο επιτυχημένο αγροδιατροφικό μας προϊόν την “ΦΕΤΑ” που έχει μία τεράστια παγκόσμια ζήτηση με συνεχείς ετήσιες αυξήσεις των εξαγωγών μας, οι οποίες για το 2025 ξεπέρασαν πλέον τους 100.000 τόνους προϊόντος… Πρέπει έγκαιρα να διορθώσουμε τα λάθη μας στη Λέσβο που έχει και τον μεγαλύτερο στην Ελλάδα πληθυσμό αυτόχθονων αιγοπροβάτων, πριν να είναι πολύ αργά…

7. Τέλος, επισημαίνεται ότι σύμφωνα με τους ειδικούς επιστήμονες της αρμόδιας Ομάδας Εργασίας του ΓΕΩΤ.Ε.Ε. Κεντρικής Μακεδονίας για την Κλιματική Κρίση, η παραδοσιακή εκτατική αιγοπροβατοτροφία θεωρείται ως η ανθεκτικότερη μορφή κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης στις επιπτώσεις της Κλιματικής Κρίσης και θα πρέπει να επενδύσουμε σε αυτήν…

Αξιότιμε κ. Υπουργέ,

          παραμένοντας στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε διευκρίνηση για τα επείγοντα θέματα που τέθηκαν στην παρούσα Ανοιχτή Επιστολή, αλλά και για την περαιτέρω ενημέρωσή σας σε σημαντικά θέματα της πρωτογενούς παραγωγής και των γεωτεχνικών επιστημόνων, όπως τα ανταγωνιστικά μειονεκτήματα του πρωτογενούς μας τομέα και την αντιμετώπισή τους με συνεργατική δράση και καινοτομία, την κτηνοτροφία και τις πρόσφατες επιζωοτίες, την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας, τις Γεωτεχνικές Υπηρεσίες στην Ελλάδα, την προβληματική διαχείριση του Ταμείου Γεωργίας και Κτηνοτροφίας του Υπ.Α.Α.Τ., τη Γεωτεχνική Εκπαίδευση και Έρευνα και τους γενετικούς πόρους και τις Τράπεζες Γενετικού Υλικού, εύχομαι η παρέμβασή σας για την αλλαγή πολιτικής στα γεωτεχνικά θέματα που τέθηκαν να είναι κομβικής και ιστορικής σημασίας για το παρόν και το μέλλον της χώρας.

Με τιμή,

Αθανάσιος Σ. Σαρόπουλος

Γεωπόνος (Α.Π.Θ.), PhD (Dpt. of Agricultural Botany, The University of Reading, UK)

Πρόεδρος της Δ.Ε. του Παραρτήματος Κεντρικής Μακεδονίας του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΓΕΩΤ.Ε.Ε.)

Αν. Προϊστάμενος της Δ/νσης Αγροτικής Οικονομίας και Αλιείας Μ.Ε. Θεσσαλονίκης

---

[1] https://drive.google.com/file/d/1E5rcJNuk2uGPoy5NfnVKB5QuG4Gv29wk/view?usp=sharing  

[2] https://www.bankingnews.gr/index.php?id=861766

[3] https://www.bankingnews.gr/image/eggrafobankingnews.pdf

[4] https://www.ieidiseis.gr/ellada/613735/apo-to-2020-ta-ixeran-ola-ti-elege-i-empisteytiki-ekthesi-ston-proedro-toy-opekepe-gia-to-skandalo-me-ta-voskotopia/

[5] https://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/ToKtirio/Fotografiko-Archeio/#7c06e287-7172-4255-8fb4-b37f00cbee59

[6] https://www.opekepe.gr/enimerosi/anouncements/4676-plirwmi-440-4kat-euro-apo-ton-opekepe

[7] https://www.ypaithros.gr/wp-content/uploads/2025/10/Ανοιχτή-επιστολή-προς-τον-Πρωθυπουργό_για-τις-στρεβλώσεις-στην-κατανομή-των-βοσκοτόπων-και-στις-ευρωπαϊκές-οικονομικές-ενισχύσεις.pdf

[8] https://www.statistics.gr/el/statistics/-/publication/SPK33/-

[9] https://www.agrotypos.gr/files/anakoinosi_xorigisis_vasikis_enisxisis_apo_ea_2020.pdf

[10] https://www.in.gr/2026/03/18/greece/simandrakos-oloi-oi-ypourgoi-ikseran-gia-ta-aigoprovata-stin-kriti-zitousan-apo-ton-opekepe-ta-stoixeia/

[11] https://www.minagric.gr/2013-04-05-10-13-09/ministry-example/ypaat-grafeio-typou/deltiatypou/12017-dt261021a

[12] https://www.eppo.europa.eu/en/media/news/greece-eppo-probes-opekepe-officials-over-alleged-organised-agricultural-subsidy-fraud

[13] https://www.minagric.gr/2013-04-05-10-13-09/ministry-example/ypaat-grafeio-typou/deltiatypou/18500-d051125

[14] https://www.minagric.gr/2013-04-05-10-13-09/ministry-example/ypaat-grafeio-typou/deltiatypou/18606-dt261125b

[15] https://geotee.gr/2025/12/02/athanasios-saropoulos-arthro-kritikis-gia-ti-nea-kya-katanomis-ton-voskotopon-diylizontas-ton-konopa-pragmatikoi-eilikrineis-aigoprovatotrofoi-kai-katapinontas-tin-kamilo-anyparktoi-analithe/

[16] https://www.agrotypos.gr/ektrofes/aigoprovatotrofia/posi-itan-i-meiosi-aigoprovaton-stin-kriti-me-nea-techniki-lysi-tis-aade-posoi-piran-voskotopia-ektos-nisiou

[17] https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/P-10-2026-000188_EL.html

[18] https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/P-10-2026-000188-ASW_EL.html

[19] https://economy-finance.ec.europa.eu/publications/debt-sustainability-monitor-2025_en σελ. 156

[20] https://geotee.gr/2025/06/04/parartima-kentrikis-makedonias-i-alitheia-gia-ton-opekepe-kai-gia-tis-aities-tou-skandalou/

[21] https://geotee.gr/2024/08/26/parartima-kentrikis-makedoniaskatathesi-ypomnimatos-ston-prothypourgo-me-tis-protaseis-ton-okto-8-omadon-ergasias-tou-parartimatos-gia-tin-antimetopisi-ton-epiptoseon-tis-klimatikis-krisis-stin-pro/

[22] https://drive.google.com/file/d/1TRf9_zFD-J7fQ8vyZ591I98GdsegCS4h/view?usp=drive_link

[23] https://geotee.gr/2025/11/20/dimosieyontai-ta-praktika-tis-yvridikis-diimeridas-klimatiki-krisi-protogenis-tomeas-protaseis-kai-lyseis-geot-e-e-kentrikis-makedonas/

[24] https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/mercosur/eu-mercosur-agreement/text-agreement_en?prefLang=el

[25] https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/australia/eu-australia-agreement/text-agreements_en

[26] https://circabc.europa.eu/ui/group/09242a36-a438-40fd-a7af-fe32e36cbd0e/library/0c655d1a-bb3f-42fa-b798-cb71c0aa6bd7/details?download=true