Το πρόγραμμα Social Farming 360o υλοποιήθηκε από τον οργανισμό Νέα Γεωργία Νέα Γενιά, με την πλήρη υποστήριξη από το Ίδρυμα Citi. Σε στενή συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, και με τη συμμετοχή της ActionAid και της Πύλης Ελευθερίας.
Το πρόγραμμα συνδέει τρεις αλληλένδετους στόχους: (1) επισιτιστική ασφάλεια, (2) βιώσιμη αγροτική παραγωγή και (3) επανένταξη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, στην αγορά εργασίας και στην κοινωνική ζωή.
Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο, διετές πρόγραμμα κοινωνικής γεωργίας που εφαρμόστηκε σε έξι σωφρονιστικές δομές:
4 Αγροτικά σωφρονιστικά καταστήματα
Αγιά Χανίων
Τίρυνθα Αργολίδας
Κασσαβέτεια Βόλου
Κασσάνδρα Χαλκιδικής
2 Ειδικά σωφρονιστικά καταστήματα
Αγροτικό Τμήμα Γυναικών Ελεώνα Θηβών
Κέντρο Απεξάρτησης Τοξικομανών Κρατουμένων Ελεώνα Θηβών
- Η περίοδος υλοποίησης του προγράμματος ήταν από 01/2024 έως 12/2025
Το Social Farming 360o υποστηρίζοντας τη βιώσιμη παραγωγή τροφίμων στα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας προάγει τη βιωσιμότητα, ενώ προσφέρει στους κρατούμενους ευκαιρίες κατάρτισης και απασχόλησης στον γεωργικό τομέα. Παράλληλα, ενισχύει την εκπαίδευση των γεωπόνων που εργάζονται στις εγκαταστάσεις.
Ουσιαστικά, μέσω του προγράμματος η γεωργία μετατρέπεται σε ένα εργαλείο μάθησης, ενδυνάμωσης και κοινωνικής επανένταξης.
Το πρόγραμμα είναι δομημένο γύρω από τεχνικές και κοινωνικές παρεμβάσεις που λειτουργούν συμπληρωματικά.
Στο αγροτικό σκέλος, οι συμμετέχοντες εκπαιδεύτηκαν σε θεματικές όπως η ελαιοκαλλιέργεια, τα φαρμακευτικά και αρωματικά φυτά, η ασφάλεια τροφίμων και η παραγωγή προϊόντων. Επίσης δόθηκε έμφαση στην αναγεννητική γεωργία, δηλαδή σε πρακτικές που σχετίζονται με τη γονιμότητα του εδάφους, τη βιώσιμη καλλιέργεια και την προστασία της βιοποικιλότητας.
Παράλληλα, η ActionAid μέσω των Υπηρεσιών Συμβουλευτικής Εύρεσης Εργασίας, εστίασε στην ενδυνάμωση των κρατουμένων με στόχο την κοινωνική και εργασιακή τους ένταξη, ενώ η Πύλη Ελευθερίας το σκέλος της ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και κοινωνικής ένταξης.
Υπογραμμίζεται ότι το πρόγραμμα δεν περιορίστηκε στους κρατουμένους, αλλά συμμετείχε και το γεωπονικό/γεωτεχνικό προσωπικό των σωφρονιστικών καταστημάτων. Με αυτόν τον τρόπο διατηρείται σημαντικό μέρος των τεχνικών γνώσεων του προγράμματος και μετά την ολοκλήρωσή του, επιφέροντας ανθεκτικότητα και μακροχρόνιο παραγωγικό όφελος στις δομές.
Σημειώνουμε ότι η παραγωγή των αγροτικών σωφρονιστικών καταστημάτων αξιοποιείται για την τροφοδοσία των σωφρονιστικών καταστημάτων και τα πλεονάσματά τους παρέχονται συχνά σε κοινωφελή ιδρύματα. Οπότε η ποιοτική παραγωγή τροφίμων μέσα από τις συγκεκριμένες δομές, ενέχει και άλλα κοινωνικά πλεονεκτήματα.
Ειδικότερα, οι εκπαιδευτικές θεματικές ενότητες ήταν οι παρακάτω:
– Αναγεννητική & Κοινωνική Γεωργία
- Ελαιοκαλλιέργεια
- Φαρμακευτικά & Αρωματικά Φυτά
- Ασφάλεια Τροφίμων & Παραγωγή Προϊόντων
– Απασχολησιμότητα & Επαγγελματική Ανάπτυξη (Υλοποίηση από την ActionAid)
– Ψυχοκοινωνική Υποστήριξη & Κοινωνική Ένταξη (Υλοποίηση από την Πύλη Ελευθερίας)
Η συμμετοχή στο πρόγραμμα ήταν σημαντική και ενδεικτική του ενδιαφέροντος που προξένησε το πρόγραμμα. Συγκεκριμένα καταγράφηκαν:
– 1081 συμμετοχές κρατούμενων και γεωπόνων για τις αγροτικές εκπαιδεύσεις
– 648 ώρες εκπαίδευσης σε γεωργικές και επαγγελματικές δεξιότητες
– 696 επαγγελματικές πιστοποιήσεις ACTA
– 231 κρατούμενοι/ες συμμετείχαν σε δράσεις απασχολησιμότητας
– 297 κρατούμενοι/ες συμμετείχαν σε ψυχοκοινωνικές συναντήσεις
Αξίζει να σημειωθεί ότι κάποιοι από τους κρατούμενους που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, μετά την αποφυλάκιση τους, επισκέφθηκαν το κέντρο της ActionAid στην Αθήνα για να υποστηριχθούν πρακτικά στην προσπάθειά τους για επανένταξη τόσο από την υπηρεσία συμβουλευτικής εύρεσης εργασίας, όσο και από την λογιστική και την κοινωνική υπηρεσία.
Παράλληλα, οι μαρτυρίες των συμμετεχόντων δείχνουν ότι το πρόγραμμα έγινε αντιληπτό ως κάτι που άνοιξε νέες επαγγελματικές προοπτικές και δημιούργησε ένα περιβάλλον επικοινωνίας, σεβασμού και ειλικρίνειας.
Ενδεικτικές μαρτυρίες από συμμετέχοντες & συμμετέχουσες:
-Το πρόγραμμα με βοήθησε πολύ, μου άνοιξε νέες επαγγελματικές προοπτικές.
-Μου άρεσε η επικοινωνία, ο σεβασμός και η ειλικρίνεια.
-Να συνεχιστεί το πρόγραμμα για περισσότερους συμμετέχοντες.
-Έχω μάθει πώς να μιλάω με τους άλλους ανθρώπους.
-Έμαθα πράγματα που θα μου είναι χρήσιμα, μου άρεσε επίσης ότι υπήρχε σεβασμός.
-Μου άρεσε που έμαθα για τα προγράμματα που θα μας βοηθήσουνε όταν αποφυλακιστούμε.
-Μου άρεσε που δουλέψαμε ομαδικά .
-Μου άρεσε πολύ ο τρόπος παρουσίασης του προγράμματος από τους εκπαιδευτές και η βοήθεια που μας παρείχαν.
-Μου άρεσαν τα πάντα, η θετική σας ενέργεια, η συμπεριφορά σας απέναντί μας, μου έφτιαξε την ψυχολογία που δεν είχα καθόλου, γιατί έτσι μπορείς να κάνεις τα πάντα.
-Αυτές τις λίγες μέρες κατάλαβα ότι εάν θέλεις, μαθαίνεις.
Η διεθνής διάσταση του προγράμματος.
Το Social Farming 360ο έχει και ένα ευρύτερο θεσμικό και διεθνές αποτύπωμα. Ο οργανισμός Νέα Γεωργία Νέα Γενιά ήταν ένας από τους 50 οργανισμούς παγκοσμίως που επιλέχθηκαν στο πρώτο Global Innovation Challenge του Citi Foundation για την επισιτιστική ασφάλεια, με κάθε οργανισμό να λαμβάνει 500.000 δολάρια σε χρηματοδότηση για διετή παρέμβαση.
Το Citi Foundation φιλοξένησε άρθρο – αφιέρωμα στο συγκεκριμένο πρόγραμμα
Ορισμένα συμπεράσματα:
– Η γεωργία αποτελεί ισχυρό εργαλείο αποκατάστασης όταν συνδυάζεται με δομημένη ψυχοκοινωνική και επαγγελματική υποστήριξη.
– Η πιστοποίηση αυξάνει σημαντικά τα κίνητρα των συμμετεχόντων και την αντιληπτή αυτοαξία.
– Τα ολοκληρωμένα μοντέλα (τεχνική + κοινωνική υποστήριξη) αποδίδουν ισχυρότερα συμπεριφορικά και συναισθηματικά αποτελέσματα από τη μεμονωμένη εκπαίδευση δεξιοτήτων.
– Οι σχέσεις σεβασμού μεταξύ εκπαιδευτών και συμμετεχόντων αναδείχθηκαν ως κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας.
– Τα σωφρονιστικά περιβάλλοντα ωφελούνται από μακροχρόνια, συνεχή προγράμματα.
– Οι συνεργασίες πολλαπλών φορέων (ΜΚΟ, γεωπόνοι, πάροχοι κοινωνικής υποστήριξης) είναι απαραίτητες για έναν ολιστικό αντίκτυπο.
Επίλογος
Συνοψίζοντας, το πρόγραμμα κινήθηκε σε 4 διαφορετικά επίπεδα την παραγωγή τροφίμων, εκπαίδευση, επαγγελματική και ψυχοκοινωνική προετοιμασία για επανένταξη προάγοντας ταυτόχρονα την θεσμική συνεργασία ανάμεσα σε δημόσιους και κοινωνικούς φορείς.
Μέσω του Social Farming 360ο ενισχύθηκε η επισιτιστική ασφάλεια στα καταστήματα κράτησης και στις δομές που σχετίζονται με αυτά και ταυτόχρονα στηρίχθηκε υποστηρίχθηκε ενεργά η κοινωνική επανένταξη των κρατουμένων.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα εδώ και εδώ
Δείτε μια βιντεοπαρουσίαση (videographic) του προγράμματος εδώ
Γλωσσάρι:
Κοινωνική Γεωργία: Η κοινωνική γεωργία είναι μια μορφή αγροτικής δραστηριότητας που συνδυάζει την παραγωγή τροφίμων με την κοινωνική ένταξη, εκπαίδευση και υποστήριξη ευάλωτων ομάδων, αξιοποιώντας τη γεωργία ως εργαλείο για την ενδυνάμωση, την απασχόληση και την παροχή κοινωνικών και θεραπευτικών υπηρεσιών.
Αναγεννητική Γεωργία: Η αναγεννητική γεωργία (regenerative agriculture) είναι μια προσέγγιση καλλιέργειας και διαχείρισης γης που στοχεύει όχι απλώς στη διατήρηση, αλλά στην ενεργή αποκατάσταση και βελτίωση των οικοσυστημάτων — ιδιαίτερα του εδάφους.
Σημειώσεις για Νέα Γεωργία Νέα Γενιά
Ο οργανισμός «Νέα Γεωργία Νέα Γενιά» στηρίζει την βιώσιμη ανάπτυξη της ελληνικής υπαίθρου και επιταχύνει τον μετασχηματισμό του κλάδου της αγροδιατροφής μέσω πρωτοβουλιών εθνικής και τοπικής εμβέλειας, με σημαντικό κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο. Ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), στο πλαίσιο του προγράμματος Επανεκκίνηση και Ενίσχυση των Νέων του ΙΣΝ, το οποίο προχώρησε σε μια δωρεά-ορόσημο με στόχο την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα της χώρας. Από το 2018, το σύνολο των ωφελούμενων και των εμπλεκόμενων επαγγελματιών του οργανισμού ξεπερνάει τα 33.000 άτομα, μέσω της υλοποίησης προγραμμάτων ανάπτυξης δεξιοτήτων, μεταφοράς τεχνογνωσίας και ενίσχυσης της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας σε όλη την Ελλάδα.
Η πρωτοβουλία ξεκίνησε το 2018, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο RUTGERS (το πολιτειακό πανεπιστήμιο του Νιου Τζέρσεϋ), σε συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και την Αμερικανική Γεωργική Σχολή. Τον Οκτώβριο του 2020, η πρωτοβουλία εξελίχθηκε σε αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία με έδρα την Ελλάδα, υποστηρίζοντας ολόκληρο το ελληνικό αγροδιατροφικό οικοσύστημα. Ταυτόχρονα ο οργανισμός επέκτεινε το δίκτυο συνεργατών, υποστηρικτών και δωρητών με στόχο τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του διατηρώντας παράλληλα τη στενή συνεργασία με το Πανεπιστήμιο RUTGERS ως στρατηγικό και τεχνικό σύμβουλο.
