Λίγα πράγματα είναι πιο χαρακτηριστικά της ελληνικής γαστρονομικής κουλτούρας από ένα αχνιστό πιάτο φασολάδα, οι γίγαντες που έχουν μαγειρευτεί σε χαμηλή φωτιά ή η φάβα με ελαιόλαδο και ντόπια βότανα. Τα όσπρια δεν είναι απλώς ένα ακόμη συστατικό της ελληνικής κουζίνας, αλλά αποτελούν μέρος της ταυτότητάς της, της γαστρονομικής της κληρονομιάς και της μεσογειακής διατροφικής παράδοσης που προσελκύει επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Ωστόσο, πίσω από αυτή την πλούσια παράδοση κρύβεται μια σημαντική, ανεκμετάλλευτη ευκαιρία. Η Ελλάδα εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα εισαγόμενα όσπρια για την κάλυψη της εγχώριας ζήτησης, ενώ το δυναμικό της για την ενίσχυση της τοπικής παραγωγής και την ανάπτυξη του ευρύτερου τομέα των φυτικών τροφίμων παραμένει σημαντικό.
Το 2027 θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό σημείο καμπής. Ο συνδυασμός των επικείμενων εξελίξεων στην ευρωπαϊκή πολιτική καθώς και του αυξανόμενου ενδιαφέροντος για τα φυτικά τρόφιμα μαζί με το γεωργικό δυναμικό της χώρας μας δημιουργεί μια επίκαιρη ευκαιρία για να δοθεί νέα δυναμική στα όσπρια και στις πρωτεϊνούχες καλλιέργειες.
Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις είναι η μεταρρύθμιση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής για την περίοδο 2028-2034, η οποία προτείνει τη δημιουργία ενός νέου ειδικού τομέα για τις πρωτεϊνούχες καλλιέργειες. Αυτό θα μπορούσε να ανοίξει νέες δυνατότητες για τη στήριξη των παραγωγών οσπρίων, την ενίσχυση των αλυσίδων αξίας και την επένδυση στην παραγωγή, τη μεταποίηση και την καινοτομία. Η Ελλάδα θα πρέπει να διασφαλίσει ότι ο τομέας των οσπρίων της βρίσκεται σε καλή θέση ώστε να επωφεληθεί από αυτές τις εξελίξεις.
Το πρόσφατα ανακοινωθέν Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για τις Πρωτεΐνες προσφέρει μια ακόμη σημαντική ευκαιρία στην Ελλάδα να ενισχύσει τον τομέα των φυτικών πρωτεϊνών και να μειώσει την εξάρτησή της από τις εισαγωγές. Πέρα από την αύξηση της εγχώριας παραγωγής, ολόκληρος ο τομέας θα μπορούσε να αναπτυχθεί, υποστηρίζοντας τη μεταποίηση και την καινοτομία, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες στην αγορά, ενισχύοντας τις δημόσιες προμήθειες και τονώνοντας τη ζήτηση των καταναλωτών. Με άλλα λόγια, ο στόχος δεν πρέπει να είναι μόνο η αύξηση της παραγωγής, αλλά και η οικοδόμηση ενός ισχυρότερου και πιο ανταγωνιστικού τομέα.
Αυτή η ευρύτερη προσέγγιση απαιτεί συντονισμένη δράση σε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα, φέρνοντας σε επαφή αγρότες, επιχειρήσεις τροφίμων, ερευνητές, δημόσιες αρχές και καταναλωτές. Θα πρέπει να θέσει τα θεμέλια για μια πιο συνεκτική εθνική στρατηγική στην Ελλάδα, συνδέοντας την αγροτική πολιτική με την παραγωγή τροφίμων, την ανάπτυξη της αγοράς και τις διατροφικές επιλογές, αξιοποιώντας παράλληλα την ισχυρή γαστρονομική κληρονομιά της χώρας και το δυναμικό της στον τομέα των οσπρίων και των φυτικών τροφίμων.
Τα όσπρια κατέχουν κεντρική θέση στην ελληνική γαστρονομική ταυτότητα και στη Μεσογειακή Διατροφή, ωστόσο οι εισαγωγές εξακολουθούν να καλύπτουν περίπου το 60% της εγχώριας κατανάλωσης οσπρίων. Η ενίσχυση της τοπικής παραγωγής θα μπορούσε, συνεπώς, να συμβάλει στην επισιτιστική ασφάλεια, να μειώσει την εξάρτηση από τις εισαγωγές και να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για τους αγρότες και τις επιχειρήσεις τροφίμων.
Υπάρχουν μάλιστα χρήσιμα ευρωπαϊκά παραδείγματα που οφείλουμε να λάβουμε υπόψη μας. Η Δανία υιοθέτησε με επιτυχία το πρώτο της εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Φυτικά Τρόφιμα το 2023, με τη στήριξη ειδικών μηχανισμών χρηματοδότησης. Η εμπειρία της αποδεικνύει ότι μια συντονισμένη εθνική στρατηγική, η οποία φέρνει σε επαφή παραγωγούς, επιχειρήσεις, ερευνητές και δημόσιες αρχές, μπορεί να στηρίξει την ανάπτυξη ενός ολόκληρου τομέα.
Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η Ελλάδα προετοιμάζεται να αναλάβει την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Πρόκειται για μια μοναδική ευκαιρία για τη χώρα μας να αναδείξει τα όσπρια και γενικότερα τα φυτικά τρόφιμα στην ευρωπαϊκή ατζέντα, προωθώντας παράλληλα τις δυνατότητες και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα του ελληνικού γεωργικού τομέα. Η Ελλάδα διαθέτει μακρά γεωργική παράδοση, σημαντικές δυνατότητες εμπορικής ανάπτυξης, αλλά και μια ουσιαστική πολιτική ευκαιρία. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι μια συντονισμένη προσπάθεια, ώστε τα πλεονεκτήματα αυτά να μετατραπούν σε πραγματικές ευκαιρίες για τους Έλληνες παραγωγούς, τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές.
Για να γίνει αυτό, απαιτούνται πολιτική βούληση και έγκαιρος σχεδιασμός από την πολιτεία, τα αρμόδια υπουργεία και τους παραγωγικούς φορείς. Η ανάδειξη των οσπρίων και των φυτικών τροφίμων πρέπει να αποτελέσει ουσιαστική προτεραιότητα στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας, ώστε η χώρα μας να συμβάλει στην προώθηση συγκεκριμένων ευρωπαϊκών πολιτικών, αναδεικνύοντας παράλληλα το δικό της αγροτικό τομέα. Είναι σημαντικό να ξεκινήσει αυτό το έργο άμεσα, ώστε να μη χαθεί μια ευκαιρία που θα έχει ουσιαστικά και μακροπρόθεσμα οφέλη για την Ελλάδα.
Όλγα Κήκου









